Dự Hội thảo có đồng chí Phạm Quang Ngọc, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; đồng chí Tống Quang Thìn, UV BTV Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh; lãnh đạo các sở, ban, ngành của tỉnh, thành phố Ninh Bình; các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, các chuyên gia đầu ngành về lịch sử, văn hóa ở Trung ương và địa phương. 

Quang cảnh Hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Tống Quang Thìn khẳng định: Hội thảo là sự kiện quan trọng nhằm đánh giá, khẳng định các giá trị lịch sử, văn hoá, tư liệu của hệ thống văn bia tại di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước; từ đó đề xuất phương hướng bảo tồn và phát huy giá trị các văn bia nói riêng và di tích núi Non Nước nói chung, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và văn hoá tại địa phương.

Đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Tống Quang Thìn phát biểu khai mạc Hội thảo

Đồng chí nhấn mạnh: núi Non Nước là một tuyệt tác về cảnh quan thiên nhiên sơn kỳ, thủy tú mà tạo hoá ban tặng, là hình ảnh biểu tượng độc đáo đặc trưng riêng có của tỉnh Ninh Bình. Nằm bên ngã ba sông Vân và sông Đáy, cùng với núi Hồi Hạc, núi Cánh Diều và núi Kỳ Lân, núi Non Nước tạo thành Tứ đại danh sơn của thành phố Ninh Bình. Với những giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt, núi Non Nước không chỉ là một cuốn sử thi ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử và chiến công oanh liệt của cha ông ta, nơi đây còn là một tàng thư thiên nhiên, bảo tàng thi ca vô giá. Từng được ví là “cảnh tiên rơi cõi tục”, núi Non Nước từ lâu đã trở thành đề tài, nguồn cảm hứng bất tận cho các các đấng quân vương, các bậc anh hùng, tao nhân mặc khách nhiều thời đại đề thơ vịnh cảnh. Hiếm có ngọn núi nào ở Việt Nam có trên 40 bài thơ, văn khắc vào núi và hàng trăm bài thơ vịnh cảnh của các nhà thơ, danh nhân qua các triều đại như: Trương Hán Siêu, Nguyễn Trãi, Phạm Sư Mạnh, Lê Thánh Tông, Lê Hiến Tông, Ngô Thì Nhậm, Tản Đà… Các bản văn khắc hiện còn trên vách đá không chỉ là các tác phẩm văn học có giá trị mà còn là những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc công phu, có giá trị thẩm mỹ cao, được phân bố hài hoà trên các vách đá phẳng, dựng đứng, làm tôn thêm vẻ đẹp và kết tinh giá trị văn hóa của núi Non Nước.

Đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh nêu rõ: Hội thảo là một trong những hoạt động nằm trong kế hoạch “Quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt Núi Non Nước, thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình, giai đoạn 2021-2025” nhằm tăng cường quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước gắn với việc phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh; góp phần tuyên truyền, giáo dục về di sản văn hoá, quảng bá, làm lan toả giá trị di tích và các di sản văn hoá phi vật thể gắn với di tích núi Non Nước. Đồng thời là dịp để tỉnh Ninh Bình tham vấn ý kiến các nhà quản lý, các chuyên gia, nhà khoa học để xây dựng hồ sơ đề cử ghi danh hệ thống văn bia tại di tích vào các Danh sách di sản tư liệu của UNESCO.

Báo cáo đề dẫn Hội thảo, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm, đồng Phó Trưởng ban Tổ chức Hội thảo, PGS.TS Vương Thị Hường nêu rõ: Hội thảo nhằm làm rõ các giá trị, đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của hệ thống văn bia tại di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước. Chính vì vậy, đồng chí đề nghị các học giả tập trung thảo luận, làm rõ vị trí lịch sử của núi Non Nước trong công cuộc xây dựng và bảo vệ vùng đất Ninh Bình nói riêng, đất nước nói chung. Làm rõ hơn quá trình tôn tạo các di tích trên núi Non Nước và ý nghĩa giá trị những di tích này. Xác định rõ kho tàng di sản Hán Nôm, bao gồm các vấn đề: số lượng, văn bản thơ, văn núi Non Nước. Giá trị sử liệu, văn liệu nổi bật của thơ, văn núi Non Nước. Định hướng công tác quy hoạch, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa; đồng thời mở rộng truyền thông giới thiệu rộng rãi về nét đặc sắc di sản văn hóa núi Non Nước, xây dựng điểm đến du lịch và tham quan cho du khách.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao, đồng Trưởng ban Tổ chức Hội thảo trình bày báo cáo tại Hội thảo

Báo cáo Trung tâm do đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao, đồng Trưởng ban Tổ chức Hội thảo trình bày nêu rõ: Di tích núi Non Nước, với những giá trị đặc biệt về cảnh quan, lịch sử và văn hóa đã được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích danh thắng cấp Quốc gia đợt đầu tiên của cả nước theo Quyết định số 313, ngày 28/4/1962. Năm 2019, di tích được xếp hạng cấp Quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 1954, ngày 31/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ với tên gọi di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh núi Non Nước. Di tích tọa lạc ở ngã ba sông Vân và sông Đáy, trong khuôn viên Công viên Thúy Sơn, thuộc địa bàn phường Thanh Bình, thành phố Ninh Bình. Trải qua thời gian, có rất nhiều tên gọi khác nhau. Trong đó tên gọi Non Nước được dùng nhiều nhất, tên gọi Dục Thúy Sơn, Núi Thúy cũng được dùng nhiều trong văn chương nghệ thuật. Báo cáo cũng nêu rõ về hiện trạng, giá trị, phương hướng bảo tồn và phát huy giá trị di tích núi Non Nước. Khẳng định rõ: Hệ thống di sản văn hóa tại khu di tích núi Non Nước là tài sản tinh thần, nhân văn to lớn của địa phương, có vai trò to lớn đối với sự phát triển lành mạnh và bền vững của cuộc sống đương đại. Hội thảo là dịp để Ninh Bình tham vấn ý kiến các chuyên gia trong nước và quốc tế, tổ chức UNESCO, các cơ quan quản lý di sản văn hóa ở Trung ương và địa phương để xây dựng hồ sơ đề cử trình cấp có thẩm quyền xem xét ghi vào các Danh sách Di sản tư liệu của UNESCO.

Với 2 chuyên đề về: Giá trị lịch sử, văn hóa, tư liệu của hệ thống văn bia tại khu Di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước. Và Giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước và hệ thống văn bia tại di tích. Hội thảo đã nhận được 36 bài viết của các nhà nghiên cứu ở trung ương và địa phương. Từ nhiều lĩnh vực và với cách tiếp cận khác nhau, các bài viết, ý kiến tham luận đã tập trung phân tích, làm rõ về lịch sử và hiện trạng hệ thống văn bia tại di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước. Đánh giá các giá trị lịch sử, văn hóa, tư liệu của hệ thống văn bia tại di tích: Tập trung nghiên cứu và làm sáng tỏ vai trò, vị thế và giá trị của hệ thống văn bia tại di tích đối với tỉnh Ninh Bình nói riêng và Việt Nam nói chung. Phương hướng bảo tồn và phát huy giá trị của hệ thống văn bia núi Non Nước trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và văn hóa tại địa phương; đề xuất các giải pháp, tư vấn phương án bảo tồn và phát huy hệ thống văn bia. Các tham luận có nội dung phong phú, sinh động, hàm lượng khoa học cao đã đáp ứng mục tiêu, yêu cầu chung của Hội thảo, làm sáng tỏ các giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, tư liệu của hệ thống văn bia của Di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước.

PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường, Viện trưởng Viện nghiên cứu Hán Nôm, đồng Trưởng Ban Tổ chức phát biểu tại Hội thảo

Tổng kết Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường, Viện trưởng Viện nghiên cứu Hán Nôm, đồng Trưởng ban Tổ chức khẳng định: Hội thảo đã làm rõ lịch sử, quá trình kiến tạo, vai trò và tầm quan trọng của núi Non Nước trong công cuộc xây dựng và bảo vệ vùng đất Cố đô Hoa Lư - nơi đây còn lưu giữ nhiều dấu ấn lịch sử và di tích, danh thắng, đặc biệt là kho tàng thơ văn Hán Nôm. Qua đó đã thể hiện nét đặc sắc, độc đáo, sự cần thiết và quan trọng trong nghiên cứu, khai thác, truyền thông để phát huy giá trị kho tàng thơ văn Hán Nôm. Các ý kiến tham luận, trao đổi tại Hội thảo chính là cơ sở, căn cứ cho việc biên soạn cuốn sách núi Non Nước hoặc Quần thể danh thắng núi Non Nước Ninh Bình. Qua đó càng thấy rõ tầm quan trọng của công tác quy hoạch, tôn tạo, bảo tồn di tích kho tàng di sản Hán Nôm tại đây. PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường cũng gợi mở việc xây dựng 1 dự án riêng để bảo tồn núi Non Nước xứng đáng với lời ngợi ca của tiền nhân, trên cơ sở đó phát huy hơn nữa giá trị của di sản, danh thắng trong chuỗi liên kết về hoạt động du lịch của tỉnh.

Bế mạc Hội thảo, đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Tống Quang Thìn khẳng định: Hội thảo khoa học “Nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị hệ thống văn bia tại di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước” đã hoàn thành nội dung, chương trình đề ra. Trên cơ sở tiếp thu những ý kiến đóng góp, đồng chí đề nghị sau Hội thảo, Ban Tổ chức tổng hợp, biên tập các bài tham luận và các ý kiến phát biểu thành kỷ yếu, làm tài liệu khoa học để nghiên cứu phục vụ công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, tư liệu của vùng đất Ninh Bình. Đồng thời làm nguồn tư liệu giúp cho các cơ quan nghiên cứu và cơ quan quản lý Nhà nước có thêm cơ sở để nghiên cứu, tham mưu, đề xuất những giải pháp cụ thể, đảm bảo tính khả thi cao trong triển khai nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, hoàn thiện các chủ trương, chính sách, phục vụ quá trình lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý và xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá, giáo dục, nâng cao ý thức giữ gìn, phát huy giá trị lịch sử, văn hoá, tư liệu của di tích nói riêng, truyền thống lịch sử - văn hóa của vùng đất, con người Cố đô Hoa Lư nói chung. Qua đó khơi dậy truyền thống yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, phát huy tinh thần đại đoàn kết, ra sức thi đua xây dựng và phát triển quê hương Ninh Bình giàu đẹp, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.

Đồng chí khẳng định: Thông qua kết quả của Hội thảo và kết quả nghiên cứu của các chuyên gia, các nhà khoa học, với nhiều giải pháp được nêu trong các bài tham luận sẽ là những tiền đề, cơ sở khoa học, khách quan cho việc hoạch định chính sách, thực hiện Kế hoạch Quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước, thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình, giai đoạn 2021 - 2025; xây dựng Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích, hướng tới xây dựng hồ sơ đề cử ghi danh hệ thống văn bia tại di tích núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình vào các Danh sách di sản tư liệu của UNESCO; góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương với đặc trưng Đô thị di sản thiên niên kỷ, theo Quy hoạch tỉnh Ninh Bình đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt./.

Thu Dung (THNB)