Đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù cho việc bảo tồn và phát huy giá trị nhà ở truyền thống, giữ gìn cảnh quan khu Di sản phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; huy động nguồn lực đầu tư, bảo tồn, nghiên cứu khoa học và thu hút du khách về tham quan Di sản nói riêng, tỉnh Ninh Bình nói chung.

Quang cảnh phiên thứ nhất Hội thảo khoa học quốc tế: Nhận diện, bảo tồn kiến trúc nhà ở truyền thống tại Di sản thế giới Tràng AnTrên cơ sở đánh giá thực trạng công tác quản lý và bảo tồn nhà ở truyền thống, các chuyên gia, nhà khoa học đã khẳng định và làm nổi bật vai trò của nhà ở truyền thống trong không gian sinh kế và môi trường sinh thái vùng lõi di sản. Đánh giá tiềm năng về kiến trúc, cảnh quan nông thôn, cảnh quan nông nghiệp để phát triển du lịch. 

GS.TS. Nguyễn Quang Ngọc, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam phát biểu làm rõ về vai trò và giá trị của làng truyền thống trong vùng lõi di sản Tràng An. Làm rõ về vai trò và giá trị của làng truyền thống trong vùng lõi di sản Tràng An, GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định: Làng truyền thống có mối quan hệ hữu cơ, gắn liền với nhà ở truyền thống. Bảo tồn ngôi nhà, rộng hơn là bảo tồn cấu trúc làng truyền thống trong vùng lõi khu di sản cần lồng ghép trong các chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM và quy hoạch bảo tồn tổng thể di sản Tràng An đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Giá trị văn hóa vật thể ở các làng truyền thống trong vùng lõi di sản Tràng An tồn tại với nhiều loại hình, thành tố nhưng nổi bật là cảnh quan, văn hóa sản xuất, di tích lịch sử - văn hóa. Giá trị phi vật thể của các làng truyền thống vùng lõi di sản Tràng An gắn liền với tôn giáo, tín ngưỡng, lễ hội, địa danh, truyện kể dân gian. 

Trong khu Quần thể danh thắng Tràng An, vai trò và giá trị của các làng xã truyền thống ở vùng lõi di sản là tiêu biểu hơn cả. Sự đan xen, hòa quyện các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể trong tiến trình lâu dài của lịch sử và văn hóa đã tạo ra các giá trị nổi bật của các làng xã truyền thống vùng lõi di sản Tràng An. 

Sự hiện tồn của các giá trị lịch sử - văn hóa tại các làng xã truyền thống vùng lõi Tràng An cho thấy quá trình bảo vệ, lưu giữ di sản của biết bao thế hệ. Các giá trị lịch sử - văn hóa ấy ngày nay không còn khép kín trong mỗi con người, mỗi ngôi làng quê, mà đang tạo dựng động lực cho quá trình phát triển mạnh mẽ mà ngành công nghiệp văn hóa đang là đích hướng tới để vừa gìn giữ, làm giàu và phát huy các giá trị của các làng quê vùng lõi di sản Tràng An. 

Các chuyên gia, nhà khoa học cũng đã đề xuất khung tiêu chí làm cơ sở cho bảo tồn và phát huy giá trị nhà ở truyền thống không chỉ ở vùng lõi di sản mà cả vùng đệm và rộng hơn trên toàn tỉnh Ninh Bình. Từ góc nhìn chuyên môn, các chuyên gia đề cập đến việc tiếp cận nơi cư trú của người Việt - di sản làng xã truyền thống trong văn hóa và kiến trúc, sinh thái và định cư, tích hợp các yếu tố xây dựng các tiêu chí chung và riêng làm cơ sở để nhận diện, đánh giá các nhà ở truyền thống. 

PGS.TS.KTS. Khuất Tân Hưng, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội phát biểu đánh giá tiềm năng nhà ở truyền thống vùng lõi Di sản Tràng An. Các ý kiến tham luận cho rằng yếu tố cảnh quan, không gian kiến trúc nông thôn cần được xem xét trong quản lý và quy hoạch bảo tồn để tạo nên nét đặc trưng riêng biệt của vùng di sản. Vì vậy, cần xây dựng quy chế quản lý kiến trúc nông thôn, kiến trúc cảnh quan cho các khu vực đặc thù trong các đồ án quy hoạch bảo tồn. Đặc biệt là việc ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong quản lý di tích và các công trình kiến trúc có giá trị trong vùng di sản.

KTS. Kapil Chaudhery - Giám đốc công ty Giải pháp Không gian Spatial Decisions (Ấn Độ) nhấn mạnh:  Ứng dụng Hệ thống thông tin địa lý (GIS) hiện đang được sử dụng trong công tác quản lý, quy hoạch và phát triển đô thị. Thông qua các chức năng thu thập, quản lý, phân tích và tích hợp các thông tin gắn kết với thông tin không gian, Xây dựng cơ sở dữ liệu địa lý (GEO-database) phục vụ quản lý và bảo tồn. Đây là cách tiếp cận hiện đại hỗ trợ cho quản lý di tích đặc biệt với khu vực di sản có tính đặc trưng địa mạo, địa hình như ở Tràng An.

Mặt khác, cần quan tâm xây dựng các sản phẩm du lịch có chất lượng và khác biệt từ giá trị những ngôi làng truyền thống. Xây dựng bản sắc, sự nhận dạng độc đáo như là một loại tài sản thương hiệu, được coi là chìa khóa tiềm năng cho sự phát triển du lịch bền vững của địa phương.Tạo ra các thông điệp, thương hiệu và chiến dịch giúp phân biệt khu vực các làng cổ với các điểm đến khác của khu vực.

Các chuyên gia cho rằng, nếu biết tận dụng thế mạnh của loại hình du lịch cộng đồng dựa vào các giá trị của văn hoá làng, của công trình kiến trúc nhà ở truyền thống thì việc khai thác các giá trị này sẽ góp phần tạo ra sự khác biệt cho sản phẩm du lịch cộng đồng, để vùng đất Tràng An trở thành một làng quê di sản và Cố đô trong lòng thành phố./.

Thu Dung (THNB)