Tới dự có đồng chí Phạm Quang Ngọc, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; đồng chí Thượng tướng Bùi Văn Nam, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình, nguyên Thứ trưởng Bộ Công an; đồng chí Trần Song Tùng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam; lãnh đạo Tạp chí Cộng sản; các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu đến từ các Trường Đại học, Viện nghiên cứu, các cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế; Lãnh đạo một số sở, ban, ngành, doanh nghiệp của tỉnh, các huyện, thành phố. 

Quang cảnh Hội thảo

Các đại biểu dự Hội thảo. Ảnh: Báo Ninh Bình

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam khẳng định: Tràng An là một di sản có sự đa dạng sinh học và di sản khảo cổ đáng chú ý. Là minh chứng cho bản sắc lịch sử và văn hóa của Việt Nam và mối quan hệ hài hòa với thiên nhiên. Tuy nhiên, giống như nhiều di sản thế giới khác, Tràng An phải đối mặt với một thách thức trong bảo vệ các giá trị nổi bật toàn cầu nhưng vẫn tận dụng được toàn bộ tiềm năng kinh tế của di sản vì lợi ích lâu dài của cộng đồng và các thế hệ tương lai. Đánh giá kinh tế di sản chính là chìa khóa để trả lời câu hỏi này. Cách tiếp cận này như minh chứng khoa học rằng di sản là một cảnh quan sống, năng động, đóng góp vào cả tăng trưởng kinh tế địa phương và mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu. Bằng cách áp dụng đánh giá kinh tế như một công cụ chiến lược, nghiên cứu sẽ hỗ trợ cho các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và cộng đồng đưa ra quyết định sáng suốt tạo ra lợi ích kinh tế trong khi vẫn duy trì phát huy giá trị văn hóa và bảo vệ môi trường của Di sản Thế giới Tràng An.

Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam phát biểu tại Hội thảo 

"UNESCO đã vận động cho mục tiêu này trong nhiều năm, đặc biệt là kể từ khi thông qua Chính sách Di sản thế giới và Phát triển bền vững năm 2015, trong đó nêu rõ cách bảo vệ các di sản đồng thời thúc đẩy tính bền vững của môi trường và phát triển kinh tế - xã hội toàn diện. Tại Tràng An, chúng tôi hợp tác chặt chẽ với chính quyền địa phương, các viện nghiên cứu và các đối tác quốc tế để kết nối chuyên môn toàn cầu với nhu cầu địa phương, đảm bảo Tràng An phát triển qua nhiều thế hệ. Kể từ khi công bố dự án định giá kinh tế Tràng An vào tháng 10 năm 2024, chúng tôi đã có những bước tiến đáng kể trong việc biến tầm nhìn này thành hành động. Những gì bắt đầu như một ý tưởng đầy tham vọng giờ đã thành hiện thực thông qua nghiên cứu chuyên sâu, sự hợp tác của nhiều bên liên quan và những hiểu biết vô giá của địa phương. Nghiên cứu này xem xét những đóng góp kinh tế của Tràng An trên bốn khía cạnh chính, giúp hiểu rõ hơn về vai trò của di sản trong việc hỗ trợ sinh kế của người dân địa phương, sử dụng đất bền vững và khả năng phục hồi kinh tế lâu dài. Những phát hiện này không chỉ mang tính lý thuyết mà còn định hình tích cực các chính sách và chiến lược không chỉ ảnh hưởng đến tương lai của Tràng An mà còn đóng góp vào cuộc thảo luận toàn cầu về việc tích hợp bảo tồn di sản với phát triển bền vững". - Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam nhấn mạnh.

Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cũng nhấn mạnh: Hội thảo sẽ đặt nền tảng cho việc hiểu những phát hiện nghiên cứu quan trọng về các khía cạnh kinh tế của Tràng An, tạo nền tảng vững chắc cho các cuộc thảo luận chuyên đề về các thông lệ tốt nhất toàn cầu và các định hướng chính sách chiến lược. Chính vì vậy, ông Jonathan Baker mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu có thể suy nghĩ đột phá - thách thức các giả định, trao đổi ý tưởng và đưa ra những đề xuất có thể biến thành các giải pháp hướng đến hành động cho tương lai của Tràng An.

Đồng chí Phạm Quang Ngọc, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu chào mừng, đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Quang Ngọc đã thông tin khái quát những thế mạnh về vị trí địa lý, lịch sử, văn hóa. Đồng thời khẳng định: Trong hơn một thập kỷ qua, với sự vào cuộc quyết liệt, quyết tâm, trách nhiệm và cách làm bài bản, sáng tạo, phù hợp, hiệu quả của các cấp ủy Đảng, chính quyền, cùng sự đồng thuận, tham gia tích cực của người dân và cộng đồng doanh nghiệp, Quần thể danh thắng Tràng An luôn được bảo tồn, tôn tạo và phát huy ngày càng tốt hơn.

Đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: Với việc thành lập của thành phố Hoa Lư trên cơ sở hợp nhất thành phố Ninh Bình và huyện Hoa Lư - Nơi di sản Tràng An đóng vai trò chính yếu, trái tim của đô thị di sản thiên niên kỷ với dấu ấn đậm nét của cảnh quan thiên nhiên và văn hóa lịch sử, đã minh chứng rõ nét cho xu hướng tất yếu, đó là kết nối du lịch di sản liên tỉnh, liên vùng, xa hơn hơn nữa là liên quốc gia, nhằm tạo dựng giá trị và thương hiệu độc đáo của khu di sản. Tràng An đã và đang tạo dựng thêm những giá trị mới để kết nối tính bản địa với tính hiện đại, của đô thị lịch sử với đô thị tương lai trên nền tảng bảo tồn hiệu quả, hài hòa, bền vững các giá trị di sản. Ninh Bình sẽ là địa điểm không chỉ được thụ hưởng những lợi ích từ di sản, mà còn nỗ lực tiếp tục nghiên cứu, phát hiện, đánh giá để hiểu sâu sắc hơn và từng bước hoàn thiện chuỗi các giá trị toàn vẹn của di sản quan trọng này.

Vì vậy, Đề án “Lượng giá giá trị kinh tế của Quần thể danh thắng Tràng An” được thực hiện nhằm hiểu rõ đặc điểm và giá trị tổng thể của Hệ sinh thái di sản thiên niên kỷ Quần thể danh thắng Tràng An. Trên cơ sở các giá trị nổi bật toàn cầu đã được UNESCO ghi nhận, kết quả của Đề án này không chỉ xem xét, đánh giá đầy đủ giá trị kinh tế thương hiệu, mà còn đánh giá, nhìn nhận cả những yếu tố tác động đến di sản và đời sống cư dân trong khu di sản. Từ đó cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn trong công tác quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị di sản một cách bền vững, thông qua đó thực hiện các chính sách và hành động thúc đẩy, công nhận đầy đủ tiềm năng, giá trị kinh tế, thương hiệu và tạo điều kiện cho các khu di sản thế giới trong việc đảm bảo phát triển, việc làm, thu nhập và giải quyết vấn đề sinh kế; thúc đẩy đầu tư kinh tế và du lịch chất lượng có trách nhiệm; tăng cường xây dựng năng lực, đổi mới và khởi nghiệp; tăng cường nhận thức và trách nhiệm cộng đồng, đưa ra các định hướng, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội bền vững, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Kết quả Đề án được công bố quốc tế về mặt khoa học, cũng tạo cơ sở để UNESCO kết nối các tổ chức quốc tế có uy tín, cùng công bố giá trị tổng thể của di sản theo chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

Thay mặt lãnh đạo tỉnh, đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Quang Ngọc ghi nhận, đánh giá cao sự hợp tác của các nhóm chuyên gia liên ngành hàng đầu trong nước và các tổ chức uy tín quốc tế đã thực hiện Đề án quan trọng này theo các quy chuẩn quốc tế. Ninh Bình cũng là một trong những tỉnh tiên phong trong việc hiện thực hóa kinh tế di sản. Thực hiện lan tỏa thương hiệu di sản thế giới hỗn hợp Quần thể danh thắng Tràng An. Đồng thời mong muốn sẽ nhận được nhiều ý kiến đóng góp, chia sẻ của các chuyên gia, nhà khoa học để không chỉ giúp tỉnh Ninh Bình nhìn nhận đánh giá một cách chính xác, đầy đủ, tổng thể các giá trị kinh tế, thương hiệu của một di sản hỗn hợp văn hóa và thiên nhiên thế giới tại Việt Nam thông qua Đề án lượng giá, mà còn từng bước xác lập cơ sở khoa học và thực tiễn cho vấn đề nghiên cứu giá trị kinh tế, thương hiệu của các khu di sản thế giới ở Việt Nam và trên thế giới. Xây dựng tuyên bố Tràng An, làm cơ sở khoa học xác đáng để tiến tới xây dựng Hiến chương về Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới Tràng An. Đồng chí khẳng định: những kết quả tại hội thảo sẽ là tiền đề, động lực quan trọng để tiếp tục công cuộc bảo tồn và phát huy hiệu quả, bền vững giá trị di sản thế giới, đồng thời góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa thành phố Hoa Lư, nơi có Di sản Tràng An tham gia vào mạng lưới các đô thị di sản thế giới, xây dựng tỉnh Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương với đặc trưng “Đô thị di sản thiên niên kỷ”, thành phố sáng tạo, thành phố học tập toàn cầu của UNESCO.

PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu, Hiệu trưởng Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu, Hiệu trưởng Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh: Hội thảo là một trong những sự kiện quan trọng, đánh dấu những kết quả bước đầu của Đề án “Lượng giá giá trị kinh tế Quần thể danh thắng Tràng An”, một chương trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc và quy mô được thực hiện bởi Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội, Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình và Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, cùng với sự đồng hành của nhiều Tổ chức và các chuyên gia quốc tế. Đây là một trong những dự án đầu tiên ở Việt Nam triển khai định lượng giá trị kinh tế tổng thể của một di sản thế giới

Làm rõ những hạn chế trong việc lượng giá giá trị kinh tế di sản tại Việt Nam, yêu cầu cấp bách trong việc xem xét các di sản một cách khách quan, trong đó nghiên cứu lượng giá giá trị kinh tế di sản sẽ trở thành công cụ và thước đo hữu hiệu hỗ trợ các cấp chính quyền, các cơ quan quản lý đưa ra các quyết sách phù hợp cho việc bảo tồn và phát triển di sản. 

PGS.TS. Nguyễn Văn Hiệu cho biết: Thông qua các hoạt động điều tra khảo sát, các nhà khoa học tham gia dự án về cơ bản đã làm rõ bức tranh giá trị kinh tế của Quần thể danh thắng Tràng An trên cơ sở bốn trụ cột chính. Đó là hệ sinh thái tự nhiên, nơi Tràng An là đại diện tiêu biểu của karst nhiệt đới ẩm và đa dạng sinh học đặc biệt; là giá trị văn hóa - lịch sử, trong đó có Cố đô Hoa Lư, hệ thống đền chùa và tín ngưỡng dân gian; là di sản định cư và sinh kế, với những cộng đồng cư dân sống cùng di sản qua nhiều thế kỷ; là giá trị lan tỏa thương hiệu, giúp Tràng An khẳng định vị thế trên bản đồ di sản thế giới và thúc đẩy nền kinh tế sáng tạo. Do đó, hội thảo hôm nay không chỉ là cơ hội để nhóm nghiên cứu báo cáo kết quả sơ bộ thực hiện dự án mà đồng thời là diễn đàn để các chuyên gia, nhà nghiên cứu và nhà quản lý trong nước và quốc tế cùng chia sẻ kinh nghiệm, thảo luận các mô hình chính sách, và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm chuyển hóa giá trị kinh tế của di sản Tràng An. Các kết quả khoa học khách quan, có độ tin cậy cao và sự đồng thuận từ các chuyên gia sẽ là nền tảng vững chắc để chúng ta có thể lạc quan hướng tới việc xây dựng một Hiến chương Tràng An, nhằm khẳng định nơi đây như là một điển hình mẫu mực về thực hành sáng tạo trong bảo tồn di sản thế giới, hướng tới mô hình đô thị di sản thiên niên kỷ và phát triển bền vững. 

PGS.TS.KTS Nguyễn Hồng Thục, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội báo cáo đề dẫn tại Hội thảo

Báo cáo đề dẫn tổng quan Đề án nghiên cứu trình bày những nội dung cốt lõi về Lượng giá giá trị kinh tế Quần thể danh thắng Tràng An do PGS.TS.KTS Nguyễn Hồng Thục, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội trình bày khẳng định: Đây là một nghiên cứu tiên phong nhằm xác định giá trị kinh tế tổng thể của di sản, từ đó đưa ra các khuyến nghị chính sách phát triển bền vững. Báo cáo đã làm rõ mục tiêu, phương pháp tiếp cận và phạm vi nghiên cứu của đề án, nhấn mạnh tính liên ngành trong việc đánh giá giá trị di sản từ các khía cạnh tự nhiên, văn hóa, lịch sử, định cư và kinh tế du lịch. Đồng thời, tổng kết những kết quả chính của nghiên cứu, trong đó bao gồm tổng giá trị kinh tế của di sản, tác động của di sản đến du lịch, công nghiệp văn hóa, định cư và sinh kế cộng đồng. Bên cạnh đó, nghiên cứu còn đề xuất các định hướng phát triển bền vững cho Tràng An và thành phố Hoa Lư, với trọng tâm là cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, thúc đẩy mô hình “Đô thị di sản thiên niên kỷ”. Báo cáo đặt nền tảng cho các phiên thảo luận chuyên sâu tại hội thảo, tạo cơ sở khoa học và thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện chiến lược quản lý và phát huy giá trị Di sản Tràng An trong tương lai.

** Sau phần khai mạc tổng thể, 2 phiên chuyên đề đã tập trung tham luận làm rõ: “Khía cạnh kinh tế của Di sản thế giới: Bài học từ các mô hình toàn cầu và định hướng cho Tràng An”; “Kinh tế Du lịch và kịch bản phát triển bền vững cho Di sản Thế giới Tràng An và các khuyến nghị chính sách”. 

Tham luận của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế đều khẳng định: Lượng hóa giá trị kinh tế di sản đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các chính sách phát triển bền vững và tối đa hóa lợi ích kinh tế xã hội của các tài sản văn hóa và thiên nhiên. Bằng cách tiếp cận và xây dựng nội dung theo phương pháp liên ngành, liên đối tượng để có thể định lượng được Giá trị kinh tế tổng thế của di sản Quần thể danh thắng Tràng An một cách khoa học nhất, đồng thời đáp ứng đúng các tiêu chí mà UNESCO đã đặt ra, cũng như định hướng bảo tồn và phát huy di sản của địa phương, cung cấp các giá trị định lượng để tư vấn chính sách bảo tồn di sản một cách trường tồn và sự khách quan khoa học cho các quyết định của chính quyền, đầu tư của các doanh nghiệp, duy trì tính tiếp nối của di sản và mang lại giá trị lớn lao không những cho cộng đồng địa phương mà cho toàn nhân loại.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh: Điều quan trọng quyết định cho thành công của Chương trình lượng hóa giá trị là việc chọn mẫu khảo sát và chất lượng số liệu sơ cấp, thứ cấp có thể thu thập được. Nghiên cứu cần căn cứ vào những số liệu cụ thể mang tính định lượng và bảo đảm tính trung thực với chuỗi thời gian phù hợp. Kết quả này chắc chắn đóng góp vai trò không nhỏ cho việc ra quyết định quản lý tổng thể, lâu dài cho hệ thống di sản và lợi ích kinh tế của Ninh Bình. Định hướng cho việc phát triển bền vững của tỉnh theo đặc trưng Đô thị di sản thiên niên kỷ, thành phố sáng tạo, trong đó có định hướng tổng thể về các ngành kinh tế di sản, kinh tế du lịch và kinh tế sáng tạo trong thời gian tới.

Tham luận của các chuyên gia cũng tập trung đánh giá các cách thức quy hoạch du lịch di sản nhằm hỗ trợ và nâng cao đời sống của cộng đồng địa phương, tận dụng phát triển du lịch như một động lực cho sự thịnh vượng bền vững. Làm rõ vai trò của chính quyền, doanh nghiệp và các bên liên quan trong việc đảm bảo thành công của du lịch di sản. Đặc biệt, đề cao sự cân bằng giữa bảo tồn và tăng trưởng kinh tế, điều chỉnh chiến lược phát triển địa phương theo các tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời đảm bảo tính bền vững dài hạn và nâng cao vị thế toàn cầu của Di sản Thế giới Tràng An.

** Sau hai ngày làm việc tích cực với nhiều tham luận và thảo luận chuyên sâu cùng với những kết luận quan trọng, Hội thảo đã kết thúc thành công bằng việc ra Thông cáo chung về Đề án Lượng giá giá trị kinh tế Di sản Thế giới Tràng An. 

Đây không chỉ là tổng hợp của những kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm thực tiễn và khuyến nghị chính sách mà còn là cam kết chung trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của Quần thể danh thắng Tràng An theo hướng bền vững. Các kết quả nghiên cứu đã chỉ ra vai trò của chính sách bảo tồn di sản như là một nền tảng phát triển cho thành phố di sản Hoa Lư - khu vực thủ phủ phía nam của tỉnh và khu vực đồng bằng sông Hồng theo đặc thù của đô thị di sản thiên niên kỷ và thành phố sáng tạo của tỉnh Ninh Bình; từ đó đưa ra các mô hình phát triển nên được áp dụng cho các không gian tại tỉnh Ninh Bình trong tương lai. Đó là: Mô hình không gian phát triển đô thị di sản cảnh quan văn hóa thiên niên kỷ Hoa Lư; Mô hình di sản dẫn dắt công nghiệp văn hóa trong phát triển kinh tế tương lai; Mô hình du lịch di sản mang tính bản địa bền vững; Mô hình đất ở và đất nông lâm nghiệp cộng sinh với sinh kế và bảo tồn di sản định cư truyền thống; Mô hình bảo tồn các di sản thế giới mang đặc thù châu Á, bối cảnh đô thị hóa bền vững.

Thông cáo này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong việc lượng hóa giá trị kinh tế của di sản, từ đó đưa ra những định hướng rõ ràng nhằm cân bằng giữa bảo tồn và phát triển. Nhưng hơn cả một tuyên bố, đây là nền tảng để các bên liên quan tiếp tục hợp tác, thúc đẩy những chính sách thực tiễn, biến nghiên cứu thành hành động, và đảm bảo rằng Tràng An không chỉ được bảo vệ mà còn trở thành hình mẫu cho sự phát triển di sản bền vững trong tương lai./.

Thu Dung - Cẩm Ninh (THNB)