Dự Hội nghị có đồng chí Mai Văn Tuất, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh; đồng chí Phạm Quang Ngọc, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; các đồng chí Ủy viên BTV Tỉnh ủy, lãnh đạo HĐND, UBND tỉnh, Đoàn ĐBQH, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh; đại diện một số Bộ, ngành Trung ương; các chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học; lãnh đạo các Sở, ban, ngành, Thường trực các huyện, thành phố.

Quang cảnh hội nghị Báo cáo đề dẫn tại Hội nghị khoa học do đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Quang Ngọc trình bày đã thông tin khái quát về truyền thống, giá trị lịch sử văn hóa, thành tựu nổi bật trong phát triển KT-XH của tỉnh sau hơn 30 năm tái lập, mục tiêu, quan điểm, định hướng phát triển của Ninh Bình trong tương lai.

Đồng chí Phạm Quang Ngọc, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh 
báo cáo đề dẫn tại Hội nghị. Đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh cho biết: Theo Quyết định số 1266 /QĐ-TTg , ngày 28/7/2014 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch chung đô thị Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; trong tổng diện tích 21.000 ha đô thị Ninh Bình thì diện tích Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới Tràng An khoảng 12.000 ha (chiếm 57%), trong đó vùng lõi di sản là 6.000 ha mà điển hình nhất là Cố đô Hoa Lư với hàng nghìn năm lịch sử, là Kinh đô của Nhà nước Phong kiến Trung ương tập quyền đầu tiên của Việt Nam. 

Theo phương án sắp xếp đơn vị hành chính trên địa bàn tỉnh đã được phê duyệt, sau khi sắp xếp, hợp nhất đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã, sẽ xây dựng Hoa Lư - Ninh Bình trở thành đô thị di sản thiên niên kỷ, nằm trong mục tiêu chung đưa tỉnh Ninh Bình đến năm 2030 đạt cơ bản tiêu chí thành phố trực thuộc Trung ương.

Dựa trên tiềm năng về thiên nhiên - văn hóa - lịch sử của mình; tỉnh Ninh Bình đề ra mục tiêu xây dựng thành phố Hoa Lư là Đô thị di sản thiên niên kỷ. Chính vì thế Hội nghị khoa học “Bàn về đô thị di sản thiên niên kỷ và hàm ý chính sách cho tỉnh Ninh Bình” hôm nay có vai trò rất quan trọng, nhằm mục đích cung cấp luận cứ khoa học - thực tiễn cho xây dựng tiêu chí đô thị và phân loại đô thị đặc thù, phù hợp đặc trưng, hình thái, chức năng đô thị dựa trên nền tảng giá trị văn hoá và sinh thái của tỉnh; đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm phát huy giá trị nổi bật, riêng có về văn hóa - lịch sử của con người, vùng đất Cố đô Hoa Lư và giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới Tràng An. 

Để Hội nghị đạt được kết quả cao, đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh đề nghị các ý kiến của chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học tập trung bàn về đô thị di sản thiên niên kỷ, luận cứ khoa học - thực tiễn cho xây dựng tiêu chí đô thị và phân loại đô thị đặc thù, phù hợp đặc trưng, hình thái, chức năng đô thị dựa trên nền tảng giá trị văn hoá và sinh thái của Ninh Bình. 

Đồng thời tập trung làm rõ về giá trị di sản Ninh Bình để làm cơ sở đánh giá, phân tích những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và rút ra các bài học kinh nghiệm. Trên cơ sở đó đề xuất các nhiệm vụ, giải pháp và các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm phát huy giá trị nổi bật, riêng có về văn hóa - lịch sử của con người, vùng đất Cố đô Hoa Lư.

Đồng chí khẳng định: Các cơ chế, chính sách có vai trò và ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là công cụ hỗ trợ, khuyến khích, động viên, thúc đẩy, phát huy nội lực, huy động tối đa các nguồn lực cho đầu tư phát triển. Nhằm phát huy và khai thác hết các tiềm năng thế mạnh của tỉnh, sớm đạt mục tiêu xây dựng thành phố Hoa Lư trong tương lai trở thành Đô thị di sản thiên niên kỷ, thì Ninh Bình cần có cơ chế, chính sách đủ mạnh và phù hợp. 

Trong đó, tập trung vào nhóm các cơ chế, chính sách liên quan đến công tác quy hoạch; bảo tồn, trùng tu, phát huy giá trị các di tích lịch sử, di sản; nhóm các phương thức đô thị hóa và phân loại đô thị phù hợp chức năng đô thị di sản, tránh được áp lực của mô hình “đô thị nén” gây xung đột với yêu cầu bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới; sáng tạo nên mô hình cư trú và sinh kế chuyển đổi phù hợp cho cư dân trong đô thị di sản hướng vào giải quyết tốt cả mục tiêu bảo tồn và phát triển; mở rộng cơ hội hợp tác và thúc đẩy kết nối giữa các đô thị di sản trên thế giới; nhóm cơ chế, chính sách tạo ra nguồn lực tập trung về nội dung tiếp cận các nguồn vốn để đầu tư phát triển; nhóm cơ chế, chính sách về thu hút đầu tư tập trung và xem xét các cơ chế chính sách đặc thù về quy hoạch, đất đai, thủ tục đầu tư nhằm thu hút các nhà đầu tư vào phát triển hạ tầng giao thông, du lịch, văn hóa…; và nhóm cơ chế chính sách về đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nhằm phát triển du lịch văn hóa, du lịch chăm sóc sức khỏe.

Nhấn mạnh: Di tích Cố đô Hoa Lư và Quần thể danh thắng Tràng An là tài sản vô giá của Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung. Bảo tồn toàn vẹn di sản là bảo tồn tài sản văn hóa của dân tộc, góp phần gìn giữ và làm phong phú thêm kho tàng văn hóa của nhân loại. Với bề dày lịch sử hơn 1000 năm hình thành và phát triển, là địa phương hội tụ đầy đủ nhiều tiềm năng, thế mạnh vững chắc cho sự phát triển nhanh chóng và bền vững. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Ninh Bình đã và đang nỗ lực, quyết tâm thực hiện các mục tiêu đề ra để tiến tới xây dựng tỉnh Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trên nền tảng Đô thị di sản thiên niên kỷ.

Chính vì vậy, những vấn đề được đề cập và phân tích qua các nội dung tham luận và trao đổi một cách tích cực tại Hội nghị, chắc chắn sẽ đem lại kết quả quan trọng và hữu ích cho định hướng quản lý, phát triển đô thị di sản thiên niên kỷ; phát huy giá trị nổi bật, riêng có về văn hóa - lịch sử của con người, vùng đất Cố đô Hoa Lư và giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản Văn hoá và Thiên nhiên thế giới Tràng An, từng bước xây dựng tỉnh Ninh Bình trở thành đô thị di sản thiên niên kỷ, nằm trong mục tiêu chung đưa tỉnh Ninh Bình đến năm 2030 đạt cơ bản tiêu chí thành phố trực thuộc Trung ương.

Đồng chí Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương phát biểu tại hội nghị. Phát biểu tại Hội nghị khoa học, đồng chí Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương gợi mở nên chọn tương lai cho thành phố mới là đô thị di sản du lịch và phong cảnh, phương châm vĩ mô và lâu dài, thành phố mới hướng đến phải là thành phố mà con người tại chỗ thụ hưởng cuộc sống yên lành, con người ở chỗ khác đến tìm thấy ở đây một nơi mà lịch sử - thiên nhiên - hiện tại cộng sinh, nơi có thể bồi bổ kiến thức lịch sử, được du ngoạn- thưởng lãm, hoạt động văn hóa - thể thao, hội hè... mà không nơi nào khác có được. Đồng thời nhấn mạnh giải pháp xây dựng đô thị di sản thiên niên kỷ cần có Quy chế đặc biệt cho việc cải tạo, phong cảnh hóa thành phố hiện hữu; xây dựng Quy hoạch chung cho thành phố Hoa Lư tương lai, lấy yếu tố tài nguyên thiên nhiên sinh thái làm chủ đạo.

Đồng chí Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn phát biểu tại hội nghị. 

Phát biểu tại hội nghị khoa học, đồng chí Thứ trưởng Bộ Xây Nguyễn Tường Văn khẳng định: Việc Ninh Bình lựa chọn phát triển đô thị di sản ở thời điểm hiện nay là đúng, trúng và phù hợp với thực tiễn. Trước đây, dưới góc nhìn chuyên môn, việc tiếp cận đô thị thường xét đến các yếu tố về vị trí, quy mô, diện tích, dân số... Và vai trò của đô thị với vùng, với quốc gia sẽ quyết định mức độ quan trọng của đô thị. Tuy nhiên, khi tiếp cận dưới góc độ di sản, thì Ninh Bình lại có cơ hội nổi trội, lợi thế cạnh tranh, tiềm năng khác biệt. Di sản chính là động lực, tiềm năng mới để Ninh Bình phát triển đô thị.

PGS.TS.KTS Nguyễn Hồng Thục, Đại học Quốc gia Hà Nội trình bày Báo cáo Trung tâm Báo cáo Trung tâm về Đô thị di sản thiên niên kỷ - sự phát triển tiếp nối các giá trị Di sản Văn hóa & Thiên nhiên Thế giới Tràng An - Cố Đô Hoa Lư do PGS.TS.KTS Nguyễn Hồng Thục, Đại học Quốc gia Hà Nội trình bày đã nêu rõ các cơ sở pháp lý quốc tế và Việt Nam; cách tiếp cận, giá trị của Hệ sinh thái (HST) di sản thiên niên kỷ; Phát triển tiếp nối các giá trị vật thể và phi vật thể; các giá trị của Di sản thiên nhiên - Thành cổ - Đô thị cổ - Làng xã truyền thống tại Tràng An vào phát triển đương đại. Khẳng định Đô thị di sản thiên niên kỷ như một động lực phát triển tương lai, bao chứa cả Thành phố di sản thế giới và thành phố sáng tạo - Bối cảnh đô thị hóa kiểu mới. 

Việc xây dựng thương hiệu Đô thị di sản thiên niên kỷ Hoa Lư như một biểu tượng phát triển tương lai, để hướng đến về chất lượng và tiêu chí thẩm mỹ, cũng như khẳng định vị thế của Di sản văn hoá - thiên nhiên Tràng An và Cố đô Hoa Lư trong tiếp nối đương đại. 

Nội hàm của Đô thị di sản thiên niên kỷ Hoa Lư được biểu hiện ở Hạ tầng du lịch xanh và Công nghiệp di sản - văn hóa (là hạ tầng phát triển - điều kiện nền cho sản xuất sản phẩm văn hóa đặc sắc). Mà ở đó sẽ tích tụ & hấp dẫn “dân số chất lượng cao” đến định cư trong tương lai. Hình thành kinh tế trí thức và kinh tế sáng tạo - nghệ thuật. Hình thành công nghệ thực tại ảo cho diễn giải di sản phục vụ du lịch và văn hóa thiên niên kỷ. 

Những vấn đề cốt lõi cho Đô thị di sản thiên niên kỷ Tràng An - Hoa Lư, cần phải đi từ Tư duy lý luận và thực tiễn, Khung hành động và các chiến lược động lực, Thiết lập hạ tầng phát triển cho kinh tế di sản và kinh tế sáng tạo. Đổi mới Hệ sinh thái phát triển, thiết lập các chuỗi dịch vụ giá trị gia tăng cao của đô thị di sản thiên niên kỷ. Các dự án động lực và sự tham gia của Quốc tế, Nhà nước, Nhà đầu tư, Nhà khoa học, Cộng đồng dân cư, Diễn giải liên tục về phát triển tiếp nối của Di sản thế giới thiên niên kỷ Văn hóa và Thiên nhiên Tràng An - Hoa Lư.

Đại biểu tham luận tại Hội nghịTham luận tại Hội nghị, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý đã tập trung làm rõ về mô hình thành phố văn hóa, sáng tạo, kinh nghiệm quốc tế về thành phố Di sản. Trọng tâm là tăng cường hợp tác với các đối tác tư nhân, đối tác địa phương và đối tác phi thương mại trong phát triển hạ tầng văn hóa vùng; khuyến khích các sáng kiến kinh doanh của cộng đồng địa phương, bao gồm việc xây dựng quỹ hỗ trợ cho các doanh nghiệp để thu hẹp khoảng cách giữa quy mô của các hoạt động này và quy mô của hệ thống cơ sở hạ tầng văn hóa và du lịch; xây dựng và giới thiệu các chương trình chia sẻ tài chính nhằm tích lũy nguồn lực dành cho việc phục hồi khu vực và đáp ứng nhu cầu vay dài hạn của nhóm khởi nghiệp sáng tạo.

Ý kiến của các chuyên gia cũng đã định hướng, đề xuất giải pháp xây dựng Ninh Bình là “Đô thị di sản thiên niên kỷ, thành phố trực thuộc Trung ương”; giải pháp huy động nguồn lực để phát huy bản sắc riêng có của địa phương; giải quyết mối quan hệ giữa phục dựng, bảo tồn và phát triển đô thị. 

Nhấn mạnh việc thiết kế và lựa chọn các mô hình phát triển, xây dựng đô thị thân thiện, thích ứng với biến đổi khí hậu, phù hợp với văn hóa bản địa, bảo tồn, giữ gìn bền vững di sản, phát huy nền kinh tế đặc sắc gắn với năng lực phát triển văn hóa sáng tạo là hướng đi thích hợp để những giá trị tốt đẹp đã có sẽ được lưu truyền đến thế hệ mai sau. 

Các ý kiến cũng cho rằng: Với mục tiêu, định hướng và khát vọng phát triển trong thời gian tới, tỉnh Ninh Bình cần một tầm nhìn mới, vị thế mới, một hình ảnh mới cho giai đoạn chuyển mình để giải phóng, phát huy được hết các giá trị bản sắc địa phương, trở thành nguồn lực, nguồn vốn cho phát triển kinh tế - xã hội và tận dụng được những yếu tố mang tính thời cơ của bối cảnh mới mang lại. 

Chính vì thế cần có cơ chế, chính sách mang tính đặc thù, vượt trội để đảm đương được sứ mệnh to lớn trong gìn giữ, bảo tồn giá trị văn hóa, di sản nhân loại; đồng thời tạo động lực để tỉnh có thêm cơ hội phát huy nội lực và huy động nguồn lực phát triển nhanh và bền vững, xứng đáng là đô thị đặc thù về giá trị di sản.

 Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Đoàn Minh Huấn phát biểu kết luận Hội nghịKết luận Hội nghị, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Đoàn Minh Huấn ghi nhận, đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học đã cung cấp luận cứ khoa học, thực tiễn cho xây dựng tiêu chí đô thị và phân loại đô thị đặc thù, phù hợp đặc trưng, hình thái, chức năng đô thị dựa trên nền tảng giá trị về thiên nhiên, văn hóa, con người, đặc biệt nhất là chức năng của đô thị trong bảo tồn, lưu giữ các giá trị di sản. Để từ di sản biến thành tài sản, trở thành một sản phẩm công nghiệp văn hóa trong đời sống sinh động của người dân, của xã hội.

Đồng chí cũng khẳng định tầm quan trọng của xây dựng Đô thị di sản thiên niên kỷ trên trục thời gian hơn 1000 năm, gắn liền với 3 triều đại Đinh, Tiền Lê, Lý của Nhà nước Đại Cồ Việt - Nhà nước phong kiến Trung ương tập quyền đầu tiên trong lịch sử dân tộc. Gắn với thăng trầm lịch sử, biến động thiên nhiên, quá trình biển tiến, quá trình xuất cư, nhập cư, định cư và những giá trị bền vững với thời gian của Đô thị di sản thiên niên kỷ. 

Đồng chí cho biết: Trong lịch sử có những nơi đã từng là đô thị nay chỉ còn là di tích vì không có định cư nhưng với Cố đô Hoa Lư, Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới Tràng An vẫn đang trường tồn với thời gian. Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy nhấn mạnh: Khát vọng Đại Cồ Việt từ Cố đô Hoa Lư đến kinh đô Thăng Long. Xây dựng cố đô Hoa Lư của Nhà nước Đại Cồ Việt cũng là khát vọng dân tộc. Đồng thời làm rõ một số nội dung về phân bố không gian, bao gồm không gian lõi, không gian phụ cận, không gian dịch chuyển, con đường di sản. Các vấn đề về kết nối chức năng giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. 

Khẳng định rõ xây dựng và quản lý phát triển đô thị di sản thiên niên kỷ cần có tầm nhìn, quan điểm, cách tiếp cận phù hợp mới có thể giải quyết tốt mối quan hệ giữa phục dựng, bảo tồn và phát triển, với chức năng là một đô thị bổ sung cho "đô thị nén", đô thị cân bằng giữa "đô thị nén", cung cấp các dịch vụ chuyên biệt, đặc sắc, đẳng cấp từ sự thiếu hụt của các đô thị nén, đô thị trung tâm.

Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy cũng nêu rõ một số vấn đề đặt ra về mặt thể chế, chính sách vĩ mô, cho rằng, trong thời gian tới Bộ Xây dựng cần tham mưu, đổi mới cách phân loại và định hình đô thị, nhất là các đô thị chức năng. Khi Ninh Bình hình thành đô thị di sản sẽ định hình hội nhập, phát triển theo hướng một trung tâm du lịch lớn, phát huy sức mạnh mềm văn hóa. 

Muốn vậy cần thúc đẩy kiến tạo các loại cơ chế đặc thù. Nâng cao nhận thức nền tảng lịch sử, nhận thức về khoảng cách với các đô thị lớn. Để hiện thực hóa khát vọng xây dựng đô thị Di sản thiên niên kỷ, Ninh Bình sẽ triển khai xây dựng Khung phân tích nội hàm của đô thị di sản, Kế hoạch hành động cụ thể cho từng hạng mục. Đồng thời mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học tiếp tục hợp tác, đồng hành, hỗ trợ, trước mắt là chuẩn bị cho Lễ Kỷ niệm 10 năm Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới Quần thể Danh thắng Tràng An sở hữu danh hiệu của UNESCO. Để Di sản, tài sản vô giá này không bị lãng quên, mà được phát huy mạnh mẽ và có sức sống trong xã hội hiện đại./.

Thu Dung (THNB)