Người Mường ở Ninh Bình có một nền văn hóa lâu đời thể hiện qua phong tục, tập quán, tín ngưỡng truyền thống. Trong đó, cưới xin là một phong tục truyền thống đang được gìn giữ và phát huy, làm nên bản sắc văn hóa độc đáo của cộng đồng địa phương. 

Là cư dân nông nghiệp lúa nước nên người Mường thường tổ chức cưới hỏi theo lịch mùa vụ. Ngay sau khi kết thúc vụ thu hoạch, vào thời điểm nông nhàn là lúc mọi người có thời gian rảnh rỗi và quan trọng nhất là có sẵn lương thực, thực phẩm để tổ chức đám cưới. Do vậy, đám cưới sẽ chủ yếu diễn ra vào mùa đông và đầu mùa xuân, tương ứng với thời gian từ tháng 10 âm lịch năm trước đến tháng 3 âm lịch năm sau.

Một đám cưới truyền thống của người Mường

Một đám cưới truyền thống của người Mường gồm 6 bước tuần tự như: dạm ngõ, dạm hỏi, ăn hỏi, nạp tài, lễ cưới và lễ lại mặt. Trong đó không thể thiếu được vai trò của ông mối, người đồng hành cùng nhà trai, nhà gái từ những bước chuẩn bị đầu tiên. Ông mối phải ở độ tuổi trung niên, có tài ăn nói, ứng đối để gia đình hòa thuận, hạnh phúc, con cái đủ nếp, đủ tẻ. Vì thế mà thành ngữ Mường có câu “Cơm ngon vì biếng, tiếng tốt vì mờ” (mờ ở đây có nghĩa là người làm mối).

Trước đây theo phong tục của người Mường, từ bước ăn hỏi đến đám cưới là một khoảng thời gian khá dài, từ 1 năm đến 3 năm, thậm chí là 5 năm. Đây là khoảng thời gian để hai bên gia đình, nhất là bên nhà trai chuẩn bị kĩ càng, đầy đủ các lễ vật thách cưới của nhà gái, lương thực, thực phẩm để tổ chức đám cưới, mời quan khách, dân làng, anh em họ hàng. Hiện nay, thời gian trên đã được rút ngắn lại, nhưng vẫn giữ được những phong tục, nghi thức truyền thống.

Một đám cưới truyền thống của người Mường

Đám cưới của người Mường vui nhất là lúc đi đón dâu. Đoàn rước vừa đi vừa trò chuyện vui vẻ, hát giao duyên với nhau. Đi đầu là một người đánh chiêng, làm chủ cuộc hát. Người cầm chiêng giống như nhạc trưởng, sau mỗi tiếng chiêng, đoàn đón dâu mới được hát. Loại hình chủ yếu là hát đúm, hay còn gọi là hát giao duyên, hát đối đáp.

Thực hiện Dự án 6 - Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, huyện Nho Quan đã có nhiều hoạt động để phục dựng các nét văn hóa của người Mường. Trong đó có tục cưới xin theo đúng các nghi thức truyền thống.

Thực hiện nếp sống văn hóa mới, nghi lễ cưới theo phong tục cổ truyền của đồng bào dân tộc Mường hiện nay, đã được rút gọn và văn minh, không thách cưới quá nhiều lễ vật cũng như vật chất. Việc phục dựng đám cưới của người Mường là một trong những hoạt động rất thiết thực nhằm phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống, của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện Nho Quan.

Linh Nhâm - Thanh Tâm (THNB)