Nhiều khó khăn trong lập báo cáo quyết toán

Tại Nghị quyết số 22/2021/QH15, Quốc hội yêu cầu Chính phủ nghiên cứu rút ngắn quy trình, thời gian quyết toán ngân sách nhà nước để trình Quốc hội xem xét, phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước hàng năm vào Kỳ họp cuối năm tiếp theo, góp phần quản lý, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn lực tài chính, ngân sách của nhà nước.

Yêu cầu này đặt ra trong bối cảnh theo quy định hiện hành, Quốc hội xem xét, quyết định thông qua quyết toán ngân sách nhà nước sau khoảng 18 tháng kể từ khi năm ngân sách kết thúc. Điều này một mặt không giúp ích nhiều cho việc lập dự toán ngân sách hàng năm, mặt khác dễ dẫn đến tâm lý coi đây là “việc đã rồi” và buông lỏng giám sát. Trong khi đó, báo cáo quyết toán ngân sách của quốc gia là hệ thống đánh giá quan trọng nhất về “sức khỏe” và “hiệu quả” hoạt động của toàn bộ bộ máy nhà nước trong một năm, rất cần được tập trung thảo luận đánh giá thực chất và kịp thời. 

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, những năm qua, Bộ đã tổng hợp, lập Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước hàng năm trình Chính phủ, trình Quốc hội đúng trình tự, thời hạn quy định và được các đại biểu Quốc hội biểu quyết nhất trí thông qua với tỷ lệ tán thành cao, góp phần giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương tài chính, quản lý, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn lực tài chính - ngân sách quốc gia.

Tuy nhiên, thực tế vẫn còn tình trạng, một số bộ, ngành, địa phương gửi báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước chậm so với thời hạn quy định, số liệu thay đổi nhiều lần, gây khó khăn cho Bộ Tài chính trong việc tổng hợp, lập Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước.

Hơn nữa, mô hình quản lý ngân sách lồng ghép hiện nay cũng khiến công tác quyết toán ngân sách gặp một số khó khăn. Cụ thể như với ngân sách Trung ương, một số bộ, cơ quan Trung ương có nhiều cấp dự toán (Bộ Quốc phòng có 4 cấp dự toán, Bộ Công an có 3 cấp dự toán…) và có nhiều đơn vị trực thuộc ở các tỉnh, thành phố khác nhau. Việc tổng hợp quyết toán ngân sách được thực hiện từ cấp dưới lên cấp trên, nên mất rất nhiều thời gian, khó đảm bảo thời hạn tổng hợp, lập báo cáo quyết toán và gửi Bộ Tài chính trước ngày 1.10 năm sau theo quy định.

Ngân sách địa phương gồm 3 cấp (xã, huyện, tỉnh), báo cáo quyết toán ngân sách địa phương được tổng hợp theo thứ tự lần lượt từ cấp xã tới cấp huyện và cấp tỉnh. Ở mỗi cấp ngân sách, HĐND phê chuẩn quyết toán ngân sách cấp mình và phê duyệt lại quyết toán của ngân sách cấp dưới đã được HĐND cấp dưới phê chuẩn rồi gửi cấp trên xem xét, phê duyệt. Quy trình này chồng chéo, phức tạp và mất nhiều thời gian.

Quốc hội thông qua Nghị quyết về phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2020Không phê duyệt lại quyết toán của ngân sách cấp dưới

Từ thực tế này và theo yêu cầu của Quốc hội, Bộ Tài chính đã đề xuất lộ trình rút ngắn quy trình, thời gian quyết toán ngân sách và đang lấy ý kiến của các bộ, ngành, địa phương.

Nhằm tăng tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của các cấp chính quyền, Bộ Tài chính đề xuất: đối với quyết toán ngân sách địa phương, HĐND họp để xem xét, phê duyệt quyết toán của ngân sách cấp tương ứng, không phê duyệt lại quyết toán của ngân sách cấp dưới đã được HĐND cấp dưới phê duyệt. Quốc hội xem xét, phê chuẩn quyết toán ngân sách trung ương và không phê duyệt lại quyết toán ngân sách địa phương.

Đồng thời, để giảm sự chồng chéo của các cấp trong việc thẩm định quyết toán và tăng cường trách nhiệm của đơn vị trực tiếp sử dụng ngân sách, cơ quan tài chính các cấp không thẩm định quyết toán ngân sách nhà nước.

Cụ thể, Bộ Tài chính không thẩm định quyết toán của các bộ, cơ quan Trung ương. Trường hợp đơn vị dự toán cấp I đồng thời là đơn vị sử dụng ngân sách, Bộ Tài chính xét duyệt quyết toán cho đơn vị dự toán cấp I. Tương tự, cơ quan tài chính các cấp ở địa phương không thẩm định quyết toán của các đơn vị dự toán cấp I thuộc ngân sách cấp mình. Cơ quan tài chính cấp tỉnh, huyện không thẩm định mà chỉ tổng hợp quyết toán của ngân sách cấp dưới, nếu phát hiện có sai sót yêu cầu UBND cấp dưới trình HĐND cùng cấp điều chỉnh lại số liệu.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính sẽ không xét duyệt quyết toán ngân sách hàng năm của 2 ngân hàng chính sách (Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Phát triển), thay vào đó việc này giao cho Hội đồng quản trị 2 ngân hàng chính sách chịu trách nhiệm xét duyệt. Bộ Tài chính với vai trò là cơ quan quản lý tài chính sẽ thực hiện kiểm tra số cấp bù lãi suất và chi phí quản lý theo quy định về chế độ quản lý tài chính đối với 2 ngân hàng này.

Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng sửa đổi thời gian thực hiện các bước của quy trình lập, xét duyệt, tổng hợp, trình quyết toán ngân sách. Với những thay đổi như vậy, báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước hàng năm sẽ được trình Quốc hội chậm nhất là 12 tháng sau khi kết thúc năm ngân sách, rút ngắn 6 tháng so với hiện tại.

Bộ Tài chính cho biết, việc rút ngắn quy trình, thời gian quyết toán ngân sách sẽ ảnh hưởng lớn đến các đơn vị sử dụng ngân sách, bộ, ngành, cơ quan tài chính và các cấp ngân sách địa phương. Do đó, cần sự ủng hộ và quyết tâm của các bộ, cơ quan Trung ương và các cấp chính quyền địa phương, đặc biệt đối với các bộ, cơ quan Trung ương có cơ cấu tổ chức gồm nhiều cấp dự toán và các địa phương có số thu, chi ngân sách nhà nước lớn.

Theo daibieunhandan.vn