Tới dự và đồng Trưởng Ban Tổ chức Hội thảo có các đồng chí: Tống Quang Thìn, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh; PGS.TS Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Quang cảnh Hội thảo

Cùng dự có các thành viên Ban Tổ chức Hội thảo; lãnh đạo các sở, ban, ngành, Ủy ban MTTQ Việt Nam, Hội Khoa học Lịch sử, Hội Di sản Văn hóa tỉnh, lãnh đạo UBND các huyện, thành phố, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu đầu ngành về lịch sử văn hóa ở trung ương và địa phương.  

Đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Tống Quang Thìn phát biểu khai mạc Hội thảo

Phát biểu khai mạc, đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh, đồng Trưởng Ban Tổ chức Hội thảo Tống Quang Thìn nhấn mạnh: Ninh Bình là vùng đất địa linh nhân kiệt - nơi ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc, nơi hun đúc, sinh ra bao đấng hào kiệt, danh nhân cho nước Việt, trong đó có danh nhân Thái phó Trương Hán Siêu. Ông tự là Thăng Phủ, hiệu Độn Tẩu, người làng Phúc Thành, huyện Yên Ninh, lộ Trường Yên (nay thuộc thành phố Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình), là một nhân vật kiệt xuất thời Trần. Theo sử sách ghi: ông sinh năm 1274, mất năm 1354. Ông không chỉ nổi danh là một trung thần đức độ, có tầm nhìn sâu rộng trong chính trị – quân sự, mà còn là một trí thức tiêu biểu với những đóng góp xuất sắc về tư tưởng và văn học. Ông xuất thân là một môn khách trong phủ đệ của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, về sau được Trần Hưng Đạo tiến cử với Triều đình nhà Trần. Với tài năng, cốt cách và đạo đức thanh cao, Trương Hán Siêu từng nhiều lần được vua Trần trọng dụng, giao phó nhiều trọng trách quan trọng của triều đình, góp phần giữ vững nền độc lập, phát triển đất nước trong một thời kỳ nhiều biến động. Ông là danh nhân văn hóa tiêu biểu sinh ra trên vùng đất Cố đô Hoa Lư. Các tác phẩm như "Bạch Đằng giang phú", “Dục Thúy Sơn Linh Tế tháp ký” do ông sáng tác đến nay vẫn là những kiệt tác văn chương Nho học mẫu mực, thấm đẫm tinh thần yêu nước, khí phách anh hùng, tư tưởng văn hóa và niềm tự hào dân tộc.

Đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh khẳng định: Hội thảo được tổ chức hôm nay là một trong những hoạt động ý nghĩa nhằm tiếp tục sáng rõ thân thế, sự nghiệp Thái phó Trương Hán Siêu; đánh giá vị trí, vai trò và những đóng góp của ông về văn hóa, lịch sử… trong tiến trình lịch sử dân tộc Việt Nam; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ, kế thừa, phát huy những giá trị di sản, lịch sử văn hóa liên quan đến Thái phó Trương Hán Siêu trong sự nghiệp xây dựng văn hóa, kinh tế, xã hội của đất nước nói chung và tỉnh Ninh Bình nói riêng. Hội thảo cũng góp phần thúc đẩy việc bảo tồn, tôn vinh và lan tỏa các giá trị văn hóa - lịch sử truyền thống của địa phương, làm sâu sắc thêm lòng tự hào, giáo dục tinh thần yêu nước, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ hôm nay và mai sau. 

PGS.TS Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam báo cáo đề dẫn Hội thảo

Báo cáo đề dẫn do PGS.TS Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, đồng Trưởng Ban Tổ chức Hội thảo nhấn mạnh: Trong dòng chảy lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam, Ninh Bình không chỉ từng là trung tâm quyền lực chính trị của đất nước vào thời Đinh và Tiền Lê, mà còn là không gian lưu giữ ký ức và là nơi kết tinh nhiều giá trị của văn hóa Việt. Trong bối cảnh ấy, di sản Trương Hán Siêu vừa là dấu ấn của một nhân vật lịch sử, vừa trở thành một kho tàng tri thức kết nối thời đại của ông với những thế hệ hậu sinh – một biểu tượng trung gian giữa lịch sử được ghi lại và lịch sử được hiểu, giữa ký ức được lưu truyền và ký ức được kiến tạo. Những khoảng trống trong tư liệu về thân thế, hành trạng và tư tưởng của ông không đơn thuần phản ánh một số giới hạn của sử liệu, mà cũng đặt ra một số vấn đề có tính chất triết học lịch sử sâu sắc. Do đó, việc khảo cứu di sản Trương Hán Siêu không phải là một công việc mang tính học thuật đơn thuần, mà là quá trình kiến tạo lại ký ức tập thể, nơi mỗi lát cắt mới của tri thức đều có thể tiềm tàng những khả năng kiến giải quá khứ và mở đường cho những hình dung mới về tương lai.

Với 2 phiên chuyên đề, 8 tham luận và 6 lượt ý kiến thảo luận, 38 bài viết trên nhiều lĩnh vực, các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu đã cung cấp những luận cứ khoa học được triển khai theo hướng tiếp cận liên ngành: sử học - văn hóa học - văn học, tôn giáo học đến bảo tàng học; đồng thời đặt Trương Hán Siêu trong góc nhìn đối sánh với nhiều danh nhân lịch sử – văn hóa, các “tao nhân mặc khách” và công thần đương thời, qua đó mở rộng không gian tư duy và phân tích về nhân vật. Các tham luận đã làm sáng rõ thêm quê hương, thân thế, sự nghiệp Thái phó Trương Hán Siêu, đặc biệt là những khía cạnh còn bỏ ngỏ trong sử liệu chính thống, nhất là ở một số thời đoạn trên hành trình công danh của ông – nơi mà lịch sử dường như đã để lại những khoảng trống cho các giả thuyết và diễn giải. Việc truy tầm này không chỉ đơn thuần là phục dựng tiểu sử một danh nhân, mà còn là nỗ lực hướng tới một sự đánh giá toàn diện, sâu sắc hơn về một nhân vật lịch sử tiêu biểu, một trí thức lớn trong bối cảnh văn hóa – chính trị thời Trần. Các tham luận cũng tập trung đi sâu phân tích và đánh giá một cách toàn diện những di sản và dấu ấn văn hóa đặc sắc mà Thái phó Trương Hán Siêu để lại, qua đó làm nổi bật những đóng góp quan trọng của ông đối với tiến trình lịch sử và nền văn hóa dân tộc Việt Nam nói chung, cũng như đối với vùng đất Ninh Bình nói riêng, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ, kế thừa, phát huy những giá trị di sản lịch sử văn hóa liên quan đến Thái phó Trương Hán Siêu trong sự nghiệp xây dựng văn hóa, kinh tế, xã hội của tỉnh hiện nay. Trong đó, những di sản kiến trúc tại Ninh Bình, những áng văn chương bất hủ, cùng hệ tư tưởng tiến bộ của ông cần phải được "số hóa" thành tài nguyên văn hóa sống động, vừa là điểm tựa cho ngành Du lịch địa phương, vừa là nền tảng để xây dựng hình ảnh một Ninh Bình – miền đất hội tụ tinh hoa truyền thống và sức bật hiện đại. Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa bảo tàng học đương đại, công nghệ thực tế ảo và phương pháp giáo dục di sản sáng tạo, để từ di sản của một cá nhân kiệt xuất có thể rút ra những bài học mang tính phổ quát cho công cuộc kiến thiết đất nước trong bối cảnh mới.

Phát biểu bế mạc Hội thảo, đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Tống Quang Thìn đánh giá cao các tham luận tâm huyết, trách nhiệm, chất lượng tại Hội thảo; đồng thời trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; các cơ quan nghiên cứu chuyên ngành của Trung ương, sự chia sẻ và tham gia nhiệt tình của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu; sự đóng góp của các cơ quan, đơn vị, cá nhân tham gia tổ chức góp phần vào thành công chung của Hội thảo.

Trao đổi, làm rõ thêm một số vấn đề mà đại biểu quan tâm, đồng chí đề nghị Ban Tổ chức Hội thảo tổng hợp, biên tập các bài tham luận và các ý kiến phát biểu tại Hội thảo thành kỷ yếu làm tài liệu khoa học để nghiên cứu phục vụ công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản của Thái phó Trương Hán Siêu. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá, giáo dục, nâng cao ý thức giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa, truyền thống hiếu học, khoa bảng; lòng yêu nước, tinh thần nhân văn của dân tộc Việt Nam nói chung, của vùng đất, con người Cố đô Hoa Lư nói riêng, nhất là tầng lớp trí thức, thể hiện qua thân thế, sự nghiệp của Thái phó Trương Hán Siêu. Thông qua kết quả của Hội thảo và kết quả nghiên cứu của các chuyên gia, các nhà khoa học, với nhiều giải pháp được nêu trong các bài tham luận, cần có phương án ứng dụng những kết quả nghiên cứu vào thực tiễn hoạch định các chính sách, đóng góp vào công cuộc đổi mới xây dựng và phát triển quê hương, đất nước./.

Phương Nhung (THNB)