Quang cảnh phiên thảo luận Tổ. 

Dự phiên thảo luận về phía Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình có đồng chí Nguyễn Thị Thanh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội; đồng chí Lê Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội; đồng chí Mai Văn Tuất, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình cùng các vị ĐBQH tỉnh.

Tham gia thảo luận, các đại biểu tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Đất đai năm 2024 nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thi hành; tạo lập khung pháp lý đồng bộ để khơi thông nguồn lực đất đai, thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong mô hình phát triển mới của đất nước. Dự thảo luật đã kế thừa các quy định của Luật Đất đai năm 2024, cụ thể hóa những trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, bảo đảm tuân thủ Điều 54 Hiến pháp.

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, dự thảo cũng phân loại các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng thành 7 nhóm. Tuy nhiên, đất đai tác động đến hầu hết người dân, doanh nghiệp, ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế - xã hội cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Vì vậy, các đại biểu cho rằng việc sửa đổi luật cần được nghiên cứu thận trọng, hướng tới những chính sách có tính ổn định lâu dài.

Đại biểu Lê Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội phát biểu thảo luận. 

Đại biểu Lê Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội đề nghị Chính phủ cân nhắc kỹ trong quá trình xây dựng chính sách, bảo đảm các quy định có tính ổn định, hạn chế tình trạng luật liên tục phải sửa đổi, ảnh hưởng đến người dân và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. Đại biểu nhấn mạnh, chính sách cần có tính ổn định ít nhất khoảng 5 năm, thay vì liên tục thay đổi qua từng năm như thời gian qua.

Về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, đại biểu Lê Thị Nga đề nghị quy định rõ ngay trong luật những trường hợp hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực. Theo đại biểu, công chứng có giá trị pháp lý cao, góp phần hạn chế tranh chấp, khiếu kiện kéo dài liên quan đến giao dịch quyền sử dụng đất. Vì vậy, cần quy định cụ thể để bảo đảm thống nhất trong thực hiện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Đối với việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, đại biểu ghi nhận cơ quan soạn thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến của ĐBQH, trong đó có quy định về các trường hợp thu hồi đất, bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ đối với người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án khu đô thị, khu dân cư nông thôn, dự án nhà ở. Đại biểu tán thành các nội dung đã được chỉnh lý, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm việc thu hồi đất không chỉ căn cứ vào các trường hợp được liệt kê trong luật mà còn phải đáp ứng nguyên tắc “thật sự cần thiết”, tránh lạm dụng nhưng không gây khó khăn cho việc triển khai dự án.

Đại biểu Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phát biểu thảo luận. 

Liên quan đến bồi thường thiệt hại về tài sản khi Nhà nước thu hồi đất, đại biểu Lê Thị Nga cho biết, trên thực tế có những hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất nông nghiệp xen kẹt trong khu dân cư, đất vườn hoặc đất được giao trái thẩm quyền từ trước năm 2000, đủ điều kiện được xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng chưa được cấp do phụ thuộc vào kỳ, đợt thực hiện của chính quyền địa phương. Khi thu hồi đất, việc xác định mức bồi thường, hỗ trợ đối với nhà ở, công trình được tạo lập trên đất trong những trường hợp này còn gặp khó khăn.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị bổ sung quy định giao Chính phủ, địa phương quy định cụ thể các trường hợp và mức hỗ trợ đối với tài sản gắn liền với đất được tạo lập trái quy định của pháp luật, bảo đảm phù hợp thực tiễn, thống nhất với các quy định liên quan đến cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và bồi thường về đất.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Hà, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Ninh Bình phát biểu thảo luận. 

Tập trung phân tích mối quan hệ giữa nguyên tắc thị trường và vai trò quản lý của Nhà nước trong định giá đất, đại biểu Nguyễn Hoàng Hà, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Ninh Bình cho rằng đất đai là nguồn lực đặc biệt, có nguồn cung hữu hạn, giá trị chịu tác động mạnh bởi quy hoạch, hạ tầng, dịch vụ và kỳ vọng phát triển. Trong khi đó, giao dịch trên thị trường không phải lúc nào cũng phản ánh đúng giá trị thực của đất đai, nhất là khi có tình trạng đầu cơ, thổi giá, giao dịch thiếu minh bạch hoặc thông tin không đầy đủ.

Do đó, cần tránh hai khuynh hướng: tuyệt đối hóa giá trị giao dịch thị trường, mặc nhiên coi đó là giá trị đúng, dẫn đến sai lệch do các giao dịch bất thường; hoặc để giá đất do cơ quan nhà nước xác định không phản ánh tương đối sát thị trường, thiếu dữ liệu kiểm chứng, gây nguy cơ thất thu ngân sách và ảnh hưởng đến quyền lợi của người có đất bị thu hồi. Đại biểu cho rằng Nhà nước vẫn quyết định giá đất nhưng cần dựa trên dữ liệu tham chiếu được kiểm chứng, bảo đảm cơ chế định giá khách quan, linh hoạt trước biến động và đủ chặt chẽ để hạn chế thao túng.

Về việc sử dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất cho nhiều mục đích, đại biểu Nguyễn Hoàng Hà đề nghị cơ quan soạn thảo phân biệt rõ yêu cầu đối với thu ngân sách, đấu giá quyền sử dụng đất và bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Mỗi mục đích có yêu cầu khác nhau, do đó không thể mặc nhiên cho rằng một công cụ định giá chung sẽ bảo đảm công bằng trong mọi trường hợp.

Đại biểu kiến nghị phân biệt căn cứ xác định giá đất với cơ chế bảo đảm bồi thường; thiết lập cơ chế kiểm chứng đối với những trường hợp mức giá áp dụng chênh lệch đáng kể so với thị trường mà có căn cứ; đồng thời đánh giá tác động của cơ chế giá đất theo từng mục đích sử dụng, không chỉ về thu ngân sách mà còn về tính công bằng trong bồi thường, chi phí tiếp cận đất đai của doanh nghiệp, chất lượng cạnh tranh trong đấu giá và nguy cơ phát sinh khiếu nại, khiếu kiện.

Đại biểu Lê Văn Thế, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình phát biểu thảo luận. 

Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Hoàng Hà đề cập là cơ chế điều tiết phần giá trị đất tăng thêm do quy hoạch, đầu tư hạ tầng và quyết định quản lý nhà nước tạo ra. Đại biểu cho rằng cần phân định rõ phần giá trị tăng thêm từ đầu tư công, thay đổi quy hoạch, quyết định quản lý nhà nước với phần giá trị do chủ thể tư nhân đầu tư, cải tạo và tổ chức kinh doanh tạo ra.

Cùng với đó, cần bảo đảm thống nhất giữa cơ chế điều tiết giá trị tăng thêm với các nghĩa vụ tài chính về đất đai, tránh thu trùng, tính trùng; công khai việc quản lý, sử dụng nguồn thu để phục vụ phát triển hạ tầng, dịch vụ công, chỉnh trang đô thị và các nhu cầu thiết yếu của cộng đồng.

Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình phát biểu thảo luận. 

Tham gia ý kiến về các quy định cụ thể liên quan đến quyền của người sử dụng đất, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình đề nghị bổ sung ngoại lệ cho phép người nhận thừa kế được xem xét gia hạn thời hạn sử dụng đất đồng thời với việc nhận thừa kế quyền sử dụng đất.

Theo đại biểu, quy định hiện nay chỉ cho thực hiện quyền thừa kế khi đất còn thời hạn sử dụng có thể phát sinh vướng mắc trong trường hợp người để lại di sản đã mất, đất nông nghiệp hết thời hạn sử dụng, trong khi những người thừa kế sinh sống ở nhiều địa phương, thậm chí ở nước ngoài. Nếu phải tập hợp những người thừa kế để thực hiện thủ tục gia hạn trước, sau đó tiếp tục làm thủ tục khai nhận, phân chia di sản thì sẽ phát sinh khó khăn.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung vào khái niệm chuyển quyền sử dụng đất hai trường hợp gồm chia tài sản thuộc sở hữu chung và chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân. Đây đều là những trường hợp làm thay đổi người có quyền sử dụng đất nhưng chưa được đề cập trong định nghĩa tại dự thảo, có thể khiến người dân và cơ quan đăng ký đất đai lúng túng khi áp dụng quy định về điều kiện, thủ tục và nghĩa vụ tài chính.

Đại biểu Trần Thị Hiền, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Công ty Đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật Hà Nam phát biểu thảo luận. 

Từ góc độ doanh nghiệp, đại biểu Trần Thị Hiền, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Công ty Đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật Hà Nam đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai, quyền của người sử dụng đất thuê trả tiền hằng năm và bảo đảm tính đồng bộ giữa Luật Đất đai với Luật Kinh doanh bất động sản.

Về trường hợp chủ đầu tư chậm đưa đất vào sử dụng quá 60 tháng, đại biểu cho rằng cần phân biệt rõ nguyên nhân do lỗi của chủ đầu tư với những vướng mắc do cơ quan nhà nước chậm bàn giao mặt bằng, chưa phê duyệt quy hoạch hoặc chậm giải quyết thủ tục. Đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi, cách xác định thời gian bất khả kháng, quy trình và thẩm quyền xác nhận; đồng thời bổ sung cơ chế tạm dừng tính thời hạn trong thời gian chậm trễ do cơ quan nhà nước, tránh nguy cơ doanh nghiệp bị thu hồi đất vì những nguyên nhân không thuộc trách nhiệm của mình.

Đại biểu Trần Thị Hiền cũng kiến nghị xem xét mở rộng quyền cho tổ chức, doanh nghiệp sử dụng đất thuê trả tiền hằng năm được cho thuê lại tài sản gắn liền với đất và chuyển nhượng quyền thuê trong hợp đồng thuê đất. Đồng thời, cần rà soát, thống nhất quy định giữa Luật Đất đai và Luật Kinh doanh bất động sản về điều kiện chuyển nhượng tài sản trên đất, quyền thuê đất đối với hình thức trả tiền hằng năm, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi khi triển khai.

Buổi chiều, các đại biểu tiếp tục thảo luận tại Tổ về 3 dự án luật: Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Nhà ở (sửa đổi) và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Ninh Bình