Gốm Hương Canh - sức sống của một làng nghề thủ công truyền thống

Thứ 7, 03.10.2020 | 10:12:20
647 lượt xem
Dẫu còn đầy gian nan cho hành trình trở lại của làng nghề, song mạch nguồn gốm Hương Canh đang trở lại đanh, chắc và lại mang cả hơi thở đương đại.

Là quốc gia nông nghiệp gắn với nghề thủ công truyền thống, trên khắp cả nước ta đâu đâu cũng có thể tìm thấy các làng nghề làm gốm. Có thể kể đến những địa danh nổi tiếng, sản phẩm nức tiếng gần xa như: Phủ Lãng, Bát Tràng, Bàu Trúc, Phước Tích… 

Gốm không nơi nào giống nơi nào, đều có nét độc đáo đặc trưng riêng do thổ nhưỡng, khí hậu, những nét văn hóa khác nhau. Sản phẩm gốm thậm chí đã đi vào ca dao, tục ngữ như: “Ai về mua vại Hương Canh. Ai về mình gửi cho anh với nàng”.

Sản phẩm gốm Hương Canh.Ngay gần thủ đô Hà Nội, có một làng nghề làm gốm tuổi đời ngót 300 năm, ở đó người dân ngày ngày vẫn đang giữ gìn văn hóa và cái nghề thủ công truyền thống của cha ông, nhưng cũng tìm cách thích ứng với nhịp sống hiện đại.

Hương Canh hôm nay giống như nhiều làng quê Việt. Đó là sự đan xen, xâm lấn của cuộc sống đô thị hiện đại với những dãy nhà cao tầng, chợ búa, hàng hóa, siêu thị, ngân hàng.... bên cạnh những cây đa, giếng nước, sân đình đặc trưng của làng quê Việt xưa. Rẽ vào con ngõ nơi có xưởng gốm Quang, người ta lại càng thấy nét quê hiện rõ. Gạch, ngói, bình, vại, thậm chí cả tiểu sành đồng hiện trên một bức tường rào. Là xưởng gốm nổi tiếng nhất làng, gốm Quang nằm ở vị trí chính giữa ngôi làng.

Vị trí này, theo nghệ nhân Nguyễn Hồng Quang, tác động không nhỏ tới việc giữ nghề của gia đình và bản thân anh. Đổi mới, những nghề truyền thống như làm gốm ở Hương Canh không còn được bao tiêu đầu ra, không còn làm theo mô hình hợp tác xã, thêm vào đó là những khó khăn của thị trường tiêu thụ khiến cả làng lao đao. Người quay về với đồng ruộng, người đi làm ăn xa xứ, thanh niên lớn lên thì vào khu công nghiệp. Nhưng có một điều đã kéo chàng trai trẻ Nguyễn Hồng Quang bỏ trường cao đẳng Cơ khí nông nghiệp để trở về với nghề gốm truyền thống.

Thời điểm đó, cả làng chỉ còn 3 gia đình duy trì nghề gốm. Rồi sau đó, một tổ chức phi chính phủ tìm đến với dự án khôi phục nghề truyền thống. Anh Quang được họ hỗ trợ đi một hành trình xuyên Việt, qua nhiều làng nghề gốm khắp cả nước để hiểu đặc trưng của từng chất gốm.

Cùng với đó, anh Quang cũng được tiếp cận thêm các khái niệm về thị trường, về cân bằng cung cầu, về việc phải giữ nét độc đáo, riêng có của gốm Hương Canh. Một khóa học trung cấp nghề gốm mỹ thuật của tỉnh Vĩnh Phúc thêm một lần nữa giúp anh gặp những thầy giáo trường Mỹ thuật Công nghiệp, để thấy rằng gốm truyền thống muốn đi xa không thể chỉ xoanh quanh chum, vại gia dụng, cần giá trị mỹ thuật, sáng tạo trong từng sản phẩm.

Đặc trưng lớn nhất của gốm Hương Canh nằm ở màu tự thân nhờ nguyên liệu đất trầm tích lắng đọng tự nhiên, dưới tác động của nhiệt sẽ trở nên bền chắc. Gần 300 năm qua, người Hương Canh vẫn hoàn toàn làm gốm thủ công bằng tay, sử dụng bàn xoay để tạo tác, nhờ đó mà mỗi người thợ đều có thể đưa vào những sáng tạo, ý tưởng riêng tạo nên sự khác biệt cho từng sản phẩm. Đến chặng vào lò thì ở một vài điểm, dưới tác động của nhiệt đốt thủ công sẽ tạo nên màu hỏa biến cho sản phẩm, để khi ra đời, gốm trở thành độc bản.

Nghệ nhân Hồng Quang, bằng tình yêu, đam mê và cả một chút chất “dị” như anh em trong nghề vẫn nói, đã đưa gốm Hương Canh lên một tầm cao mới. Đất - nguyên liệu làm gốm không dùng ở dạng thô như thời các cụ mà qua lọc rửa. Anh Trần Văn Thanh, anh rể cùng làm ở xưởng gốm Quang đánh trần múc từng xô đất đổ qua rây lọc, mồ hôi túa đẫm trên lưng, chảy dọc gương mặt đỏ bừng. Về làm dâu làng gốm, chị Nguyễn Thị Minh, vợ nghệ nhân Hồng Quang đã quen hầu hết các phần việc trong công đoạn làm gốm, và quan trọng hơn cả là ngấm tình yêu với cái nghề thủ công truyền thống của làng.

Cách xưởng gốm Quang không xa là xưởng của mẹ anh, một trong những nghệ nhân được trao truyền và lưu giữ những bí quyết đặc trưng của nghề. Bà vẫn tiếp tục làm gốm trên khu đất cha truyền, vẫn kiên trì với những sản phẩm truyền thống mà giờ người ta gọi là đồ gia dụng như hũ, bình, vại… Và đôi khi là một vài sản phẩm sáng tạo của riêng mình. Con gà, con lợn, hoa lá cỏ cây dưới bàn tay của người nghệ nhân già có nét đặc biệt riêng, đó là sự giản dị, mộc mạc, hồn hậu như con người Hương Canh.

Bà Giang Thị Nhạn, người phụ nữ gánh nghiệp nghề có gương mặt phúc hậu, nụ cười giống một nhà thơ nổi tiếng từng viết: “như mùa thu tỏa nắng” tự hào khi nói về công việc, về tương lai, về nghề gốm: “Vui lắm, nghề vẫn phải làm, có cái là làm ít làm nhiều, bên Quang làm hàng mỹ thuật, đầy hàng, vất có đầy niềm vui, xây dựng lại cái nghề của làng Hương Canh gần chết rồi, giờ mình dựng được lên…”Dẫu còn đầy gian nan cho hành trình trở lại của làng nghề, song mạch nguồn gốm Hương Canh đang trở lại đanh, chắc và lại mang cả hơi thở đương đại. Từ 3 đã thành 7 hộ làm gốm, vẫn thủ công nhưng không bảo thủ, vẫn truyền thống nhưng không thủ cựu. Và quan trọng nhất là làng gốm đã, đang và sẽ có những người giữ nghề bằng tình yêu, đam mê./.

(Theo vov.vn)

Ý kiến ()

0 / 500 ký tự
Đang tải dữ liệu

Tin cùng chuyên mục

Thương tiếc NSND Trần Thị Tuyết: Cả cuộc đời gắn bó với ngâm thơ

Thương tiếc NSND Trần Thị Tuyết: Cả cuộc đời gắn bó với ngâm thơ

"Giọng thơ của NSND Trần Thị Tuyết có cái mà dân gian hay gọi là “nảy hạt” tức là độ rung rất quyến rũ".
1 ngày trước
89 lượt xem
Việt Nam tiếp tục là Điểm đến di sản hàng đầu thế giới

Việt Nam tiếp tục là Điểm đến di sản hàng đầu thế giới

Thông tin trên trang web của Tổ chức giải thưởng du lịch thế giới (World Travel Awards- WTA) vừa công bố: Việt Nam được vinh danh là “Điểm đến di sản hàng đầu thế giới năm 2020”.
2 ngày trước
63 lượt xem
Vĩnh biệt NSND Trần Thị Tuyết - người ngâm thơ Bác Hồ nhiều nhất

Vĩnh biệt NSND Trần Thị Tuyết - người ngâm thơ Bác Hồ nhiều nhất

NSND Trần Thị Tuyết - giọng ngâm thơ nổi tiếng bậc nhất Việt Nam đã qua đời tại TP.HCM, hưởng thọ 90 tuổi.
2 ngày trước
115 lượt xem
Phục hồi du lịch quốc gia: Cơ cấu lại khách hướng đến du lịch nội địa

Phục hồi du lịch quốc gia: Cơ cấu lại khách hướng đến du lịch nội địa

Với chủ đề “Liên kết, hành động và phát triển”, ngày 28/11, tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Hội nghị toàn quốc về Du lịch năm 2020 do Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam chủ trì.
3 ngày trước
91 lượt xem
Hoàn thiện dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính về văn hóa

Hoàn thiện dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính về văn hóa

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam vừa có ý kiến về dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo.
3 ngày trước
55 lượt xem
Dấu ấn văn hóa trong năm Việt Nam làm Chủ tịch ASEAN

Dấu ấn văn hóa trong năm Việt Nam làm Chủ tịch ASEAN

Việt Nam đã hoàn thành xuất sắc vai trò Chủ tịch ASEAN 2020, trong đó có đóng góp không nhỏ của ngành văn hóa...
3 ngày trước
73 lượt xem
Nâng cao hiệu quả công tác quản lý và tổ chức lễ hội năm 2021

Nâng cao hiệu quả công tác quản lý và tổ chức lễ hội năm 2021

Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các cơ quan, ban, ngành, địa phương thực hiện nghiêm công tác quản lý nhà nước về lễ hội; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát trước, trong và...
5 ngày trước
78 lượt xem
Dàn Hoa hậu đọ dáng, khoe nhan sắc rạng ngời như hoa

Dàn Hoa hậu đọ dáng, khoe nhan sắc rạng ngời như hoa

Trong các thiết kế của Lê Thanh Hoà, vẻ đẹp của các nàng hậu rạng ngời và nở rộ như những đoá hoa.
6 ngày trước
126 lượt xem
Chân dung nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khóa X

Chân dung nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khóa X

​Tại Đại hội X của Hội Nhà văn Việt Nam, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều được bầu làm Chủ tịch Hội. ​
7 ngày trước
151 lượt xem