Gốm Hương Canh - sức sống của một làng nghề thủ công truyền thống

Thứ 7, 03.10.2020 | 10:12:20
436 lượt xem
Dẫu còn đầy gian nan cho hành trình trở lại của làng nghề, song mạch nguồn gốm Hương Canh đang trở lại đanh, chắc và lại mang cả hơi thở đương đại.

Là quốc gia nông nghiệp gắn với nghề thủ công truyền thống, trên khắp cả nước ta đâu đâu cũng có thể tìm thấy các làng nghề làm gốm. Có thể kể đến những địa danh nổi tiếng, sản phẩm nức tiếng gần xa như: Phủ Lãng, Bát Tràng, Bàu Trúc, Phước Tích… 

Gốm không nơi nào giống nơi nào, đều có nét độc đáo đặc trưng riêng do thổ nhưỡng, khí hậu, những nét văn hóa khác nhau. Sản phẩm gốm thậm chí đã đi vào ca dao, tục ngữ như: “Ai về mua vại Hương Canh. Ai về mình gửi cho anh với nàng”.

Sản phẩm gốm Hương Canh.Ngay gần thủ đô Hà Nội, có một làng nghề làm gốm tuổi đời ngót 300 năm, ở đó người dân ngày ngày vẫn đang giữ gìn văn hóa và cái nghề thủ công truyền thống của cha ông, nhưng cũng tìm cách thích ứng với nhịp sống hiện đại.

Hương Canh hôm nay giống như nhiều làng quê Việt. Đó là sự đan xen, xâm lấn của cuộc sống đô thị hiện đại với những dãy nhà cao tầng, chợ búa, hàng hóa, siêu thị, ngân hàng.... bên cạnh những cây đa, giếng nước, sân đình đặc trưng của làng quê Việt xưa. Rẽ vào con ngõ nơi có xưởng gốm Quang, người ta lại càng thấy nét quê hiện rõ. Gạch, ngói, bình, vại, thậm chí cả tiểu sành đồng hiện trên một bức tường rào. Là xưởng gốm nổi tiếng nhất làng, gốm Quang nằm ở vị trí chính giữa ngôi làng.

Vị trí này, theo nghệ nhân Nguyễn Hồng Quang, tác động không nhỏ tới việc giữ nghề của gia đình và bản thân anh. Đổi mới, những nghề truyền thống như làm gốm ở Hương Canh không còn được bao tiêu đầu ra, không còn làm theo mô hình hợp tác xã, thêm vào đó là những khó khăn của thị trường tiêu thụ khiến cả làng lao đao. Người quay về với đồng ruộng, người đi làm ăn xa xứ, thanh niên lớn lên thì vào khu công nghiệp. Nhưng có một điều đã kéo chàng trai trẻ Nguyễn Hồng Quang bỏ trường cao đẳng Cơ khí nông nghiệp để trở về với nghề gốm truyền thống.

Thời điểm đó, cả làng chỉ còn 3 gia đình duy trì nghề gốm. Rồi sau đó, một tổ chức phi chính phủ tìm đến với dự án khôi phục nghề truyền thống. Anh Quang được họ hỗ trợ đi một hành trình xuyên Việt, qua nhiều làng nghề gốm khắp cả nước để hiểu đặc trưng của từng chất gốm.

Cùng với đó, anh Quang cũng được tiếp cận thêm các khái niệm về thị trường, về cân bằng cung cầu, về việc phải giữ nét độc đáo, riêng có của gốm Hương Canh. Một khóa học trung cấp nghề gốm mỹ thuật của tỉnh Vĩnh Phúc thêm một lần nữa giúp anh gặp những thầy giáo trường Mỹ thuật Công nghiệp, để thấy rằng gốm truyền thống muốn đi xa không thể chỉ xoanh quanh chum, vại gia dụng, cần giá trị mỹ thuật, sáng tạo trong từng sản phẩm.

Đặc trưng lớn nhất của gốm Hương Canh nằm ở màu tự thân nhờ nguyên liệu đất trầm tích lắng đọng tự nhiên, dưới tác động của nhiệt sẽ trở nên bền chắc. Gần 300 năm qua, người Hương Canh vẫn hoàn toàn làm gốm thủ công bằng tay, sử dụng bàn xoay để tạo tác, nhờ đó mà mỗi người thợ đều có thể đưa vào những sáng tạo, ý tưởng riêng tạo nên sự khác biệt cho từng sản phẩm. Đến chặng vào lò thì ở một vài điểm, dưới tác động của nhiệt đốt thủ công sẽ tạo nên màu hỏa biến cho sản phẩm, để khi ra đời, gốm trở thành độc bản.

Nghệ nhân Hồng Quang, bằng tình yêu, đam mê và cả một chút chất “dị” như anh em trong nghề vẫn nói, đã đưa gốm Hương Canh lên một tầm cao mới. Đất - nguyên liệu làm gốm không dùng ở dạng thô như thời các cụ mà qua lọc rửa. Anh Trần Văn Thanh, anh rể cùng làm ở xưởng gốm Quang đánh trần múc từng xô đất đổ qua rây lọc, mồ hôi túa đẫm trên lưng, chảy dọc gương mặt đỏ bừng. Về làm dâu làng gốm, chị Nguyễn Thị Minh, vợ nghệ nhân Hồng Quang đã quen hầu hết các phần việc trong công đoạn làm gốm, và quan trọng hơn cả là ngấm tình yêu với cái nghề thủ công truyền thống của làng.

Cách xưởng gốm Quang không xa là xưởng của mẹ anh, một trong những nghệ nhân được trao truyền và lưu giữ những bí quyết đặc trưng của nghề. Bà vẫn tiếp tục làm gốm trên khu đất cha truyền, vẫn kiên trì với những sản phẩm truyền thống mà giờ người ta gọi là đồ gia dụng như hũ, bình, vại… Và đôi khi là một vài sản phẩm sáng tạo của riêng mình. Con gà, con lợn, hoa lá cỏ cây dưới bàn tay của người nghệ nhân già có nét đặc biệt riêng, đó là sự giản dị, mộc mạc, hồn hậu như con người Hương Canh.

Bà Giang Thị Nhạn, người phụ nữ gánh nghiệp nghề có gương mặt phúc hậu, nụ cười giống một nhà thơ nổi tiếng từng viết: “như mùa thu tỏa nắng” tự hào khi nói về công việc, về tương lai, về nghề gốm: “Vui lắm, nghề vẫn phải làm, có cái là làm ít làm nhiều, bên Quang làm hàng mỹ thuật, đầy hàng, vất có đầy niềm vui, xây dựng lại cái nghề của làng Hương Canh gần chết rồi, giờ mình dựng được lên…”Dẫu còn đầy gian nan cho hành trình trở lại của làng nghề, song mạch nguồn gốm Hương Canh đang trở lại đanh, chắc và lại mang cả hơi thở đương đại. Từ 3 đã thành 7 hộ làm gốm, vẫn thủ công nhưng không bảo thủ, vẫn truyền thống nhưng không thủ cựu. Và quan trọng nhất là làng gốm đã, đang và sẽ có những người giữ nghề bằng tình yêu, đam mê./.

(Theo vov.vn)

Ý kiến ()

0 / 500 ký tự
Đang tải dữ liệu

Tin cùng chuyên mục

NSND Lý Huỳnh: Khép lại cuộc đời võ thuật - điện ảnh

NSND Lý Huỳnh: Khép lại cuộc đời võ thuật - điện ảnh

NSND Lý Huỳnh là một trong những “nhân tố” làm nên diện mạo điện ảnh cách mạng Việt Nam từ sau năm 1975 đầy sinh động và đa màu sắc.
2 giờ trước
39 lượt xem
Du lịch nội địa rục rịch chuyển động

Du lịch nội địa rục rịch chuyển động

Lượng khách đặt phòng trong tháng 11 và 12 đã tăng trở lại, lượng khách nội địa giai đoạn Tết 2021 được kỳ vọng có thể bù đắp lượng khách quốc tế thiếu hụt.
1 ngày trước
41 lượt xem
Chưa đầy 1 ngày Hoài Linh quyên góp được hơn 1,5 tỷ đồng ủng hộ miền Trung

Chưa đầy 1 ngày Hoài Linh quyên góp được hơn 1,5 tỷ đồng ủng hộ miền Trung

Chưa đến 1 ngày phát động quyên góp ủng hộ đồng bào miền Trung, NSƯT Hoài Linh đã nhận được hơn 1,5 tỷ triệu đồng.
3 ngày trước
101 lượt xem
Thuỷ Tiên nhận được 30 tỷ đồng quyên góp, kể sự cố suýt lật thuyền khi vào vùng ngập sâu

Thuỷ Tiên nhận được 30 tỷ đồng quyên góp, kể sự cố suýt lật thuyền khi vào vùng ngập sâu

Thủy Tiên bức xúc lên tiếng về những bình luận quanh một số hoàn cảnh được cô tặng tiền. Bên cạnh đó, cô cũng trải lòng về sự cố gặp nạn khi vào vùng ngập sâu, giúp đỡ người dân.
8 ngày trước
272 lượt xem
Mâu Thuỷ, Hương Ly trở lại ngồi "ghế nóng" Tuần lễ Thời trang Quốc tế 2020

Mâu Thuỷ, Hương Ly trở lại ngồi "ghế nóng" Tuần lễ Thời trang Quốc tế 2020

Trải qua giai đoạn đầy biến động do đại dịch Covid-19, mùa thứ 11, Tuần lễ Thời trang Quốc tế Việt Nam Thu Đông 2020 - Vietnam International Fashion Week Fall Winter 2020 với chủ đề “Future Is Now” đã chính thức được khởi động.
9 ngày trước
152 lượt xem
Lễ trao giải Oscars 2021 khó có thể diễn ra?

Lễ trao giải Oscars 2021 khó có thể diễn ra?

Số lượng phim tranh giải tiềm năng trong năm nay chắc chắc sẽ sụt giảm đáng kể so với các năm trước, cộng thêm với một số lý do nữa khiến cho lễ trao giải Oscars thứ 93 khó có thể diễn ra theo kế hoạch.
9 ngày trước
143 lượt xem
Cải lương - xiếc, mối “duyên” từ nhu cầu đổi mới

Cải lương - xiếc, mối “duyên” từ nhu cầu đổi mới

Dự án kết hợp giữa cải lương và xiếc do Nhà hát Cải lương Việt Nam và Liên đoàn Xiếc Việt Nam dàn dựng dù mới chỉ ở giai đoạn đầu tiên nhưng đã thu hút được sự quan tâm, tò mò của nhiều nghệ sĩ và công chúng yêu sân khấu.
12 ngày trước
96 lượt xem
Ninh Bình làm mới sản phẩm để “giữ chân” du khách

Ninh Bình làm mới sản phẩm để “giữ chân” du khách

Nỗ lực kéo dài thời gian lưu trú của du khách đang là ưu tiên của du lịch Ninh Bình, thông qua việc đa dạng hóa dịch vụ, sản phẩm và liên kết với các địa phương lân cận.
13 ngày trước
305 lượt xem