Khơi dậy phong trào khởi nghiệp nông nghiệp mạnh mẽ

Sau hơn 5 năm triển khai Chương trình OCOP, đến nay, cả nước đã có 10.322 sản phẩm OCOP, trong đó có: 67,3% sản phẩm 3 sao, 31,2% sản phẩm 4 sao, 0,8% sản phẩm tiềm năng 5 sao và 42 sản phẩm 5 sao của 5.361 chủ thể OCOP, trong đó có 38,1% là hợp tác xã, 24,2% là doanh nghiệp, 34,9% là cơ sở sản xuất/hộ kinh doanh, còn lại là tổ hợp tác. Sản phẩm OCOP đang từng bước khẳng định được giá trị và chất lượng trên thị trường, được người dân tín nhiệm.

Chè shan tuyết – một sản phẩm OCOP 4 sao. Ảnh: ITN 

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, mục tiêu của toàn ngành đặt ra là phấn đấu đến 2025 cả nước có 10.000 sản phẩm. Trong đó có 30% sản phẩm mới. Đồng thời, với 2.000 làng nghề hiện có, mỗi làng nghề phải có 1 sản phẩm OCOP đạt từ 3 lên 4 sao và số tỷ lệ lao động tham gia chủ thể đó tối thiểu phải có 25% được tập huấn. Bên cạnh đó, chuyển đổi số cũng phải được xem là mục tiêu các địa phương phải hướng tới nhằm hoàn thiện hệ thống đánh giá phân loại xếp hạng trên cơ sở chuyển đổi số. Chương trình OCOP đã thúc đẩy phong trào khởi nghiệp mạnh mẽ, hình thành nhiều mô hình, vùng sản xuất nông sản sạch, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao gắn với các chuỗi giá trị sản phẩm. Từ đó góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại khu vực nông thôn và là giải pháp quan trọng để thực hiện nhóm tiêu chí về sản xuất, thu nhập, hộ nghèo trong xây dựng nông thôn mới.

Tính đến tháng 12.2023, 50,6% sản phẩm đạt OCOP 3-5 sao của cả nước là sản phẩm của các hợp tác xã (HTX). Điều đó khẳng định HTX chính là chủ thể nền tảng quan trọng trong phát triển sản phẩm OCOP. Việc thành lập và hỗ trợ HTX phát triển có ý nghĩa quan trọng trong Chương trình OCOP nói riêng và phát triển kinh tế - xã hội nói chung, nhất là phát triển kinh tế vùng nông thôn. Với các bước đi theo chu trình OCOP đã đề ra, phát triển sản phẩm từ ý tưởng, đến hỗ trợ thành lập hợp tác xã và lập kế hoạch sản xuất kinh doanh cho các HTX, Chương trình OCOP đã từng bước xây dựng, hình thành các HTX, các dự án và đang thực hiện sản xuất sản phẩm đưa Chương trình OCOP phát triển thành nội dung trọng tâm trong xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam.

Số lượng sản phẩm của HTX được chứng nhận OCOP tăng, chiếm tỷ trọng cao so với tổng sản phẩm OCOP của địa phương, nhiều sản phẩm đạt OCOP như chè Shan hữu cơ (5 sao), HTX chè Bản Liền và rượu Bản Phố (4 sao) dịch vụ du lịch sinh thái vườn đá Tả Phìn tại HTX Tả Phìn Xanh (4 sao), HTX nông nghiệp Hoa Đào với quả su su (4 sao), HTX dược liệu Yên Sơn và HTX sinh dược Ninh Bình (4 sao), HTX Tân Hoàng Minh, Hải Dương (4 sao)... Một số HTX có trên 10 sản phẩm đạt OCOP như HTX sen quê Bác (Nghệ An); HTX Dược liệu Mạnh Hương, HTX Duy Phong, HTX dịch vụ nông nghiệp và xây dựng Quang Vinh, HTX chế biến thực phẩm sạch Gia Phú (Lào Cai)…

Một số HTX, liên hiệp HTX đã chủ động liên kết doanh nghiệp cung ứng vật tư đầu vào cho HTX thành viên, thành viên với giá cạnh tranh và đảm bảo chất lượng; mục tiêu thực hiện chuỗi sản xuất từ sản xuất giống, nuôi trồng, chế biến tiêu thụ với đủ tiêu chuẩn đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm; định hướng phát triển và mở rộng quy mô sản xuất các HTX, tổ hợp tác, liên hiệp HTX gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu của địa phương; giám sát các công đoạn sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, tạo ra nhiều tiện ích, giá trị gia tăng cho sản phẩm thành viên.

Điển hình, mô hình liên kết giữa HTX Dịch vụ nông nghiệp xã Hưng Đạo, HTX Dịch vụ nông nghiệp xã Nhật Tân (Hưng Yên) và Công ty giống cây trồng Thái Bình với diện tích 250 ha, giá trị đạt trên 10 tỷ đồng; mô hình liên kết giữa HTX Dịch vụ nông nghiệp xã Thụy Lôi (Hưng Yên) đã liên kết sản xuất giống lúa DQ11 với Công ty TNHH vật tư nông nghiệp Hồng Quang với diện tích là 40 ha/năm cho tổng giá trị trên 2,1 tỷ đồng; mô  hình liên kết giữa HTX kiểu mới Phù Cừ (Hưng Yên) với Công ty Suprie (Hà Nội) để cung cấp rau an toàn cho thị trường Hà Nội với sản lượng trên 500 tấn/năm.

Mô hình HTX sản xuất cung ứng rau quả và cây dược liệu An Thịnh Phát (Hưng Yên) liên kết với công ty nghệ Hoàng Minh Châu (Hưng Yên) để cung ứng giống và bao tiêu sản phẩm đầu ra; liên kết thực hiện cánh đồng mẫu sản xuất trên 20 ha lúa nếp thơm ở xã Hưng Long, tỉnh Hưng Yên. Điện Biên hình thành vùng dự án trồng macca, với thành lập mới 10 HTX và 10 tổ hợp tác trở lên tham gia sản xuất.

Đưa thương hiệu OCOP cất cánh

Các liên hiệp HTX tạo việc làm ổn định cho thành viên và người lao động, cung ứng các sản phẩm, dịch vụ theo nhu cầu của thành viên và thị trường; liên kết giữa các HTX thành viên với các doanh nghiệp, tập đoàn lớn; thực hiện tốt khâu tổ chức sản xuất, tìm thị trường tiêu thụ cho các HTX thành viên như: liên hiệp HTX thương mại TP. Hồ Chí Minh (Saigon Coop), SATRA, HTX liên kết chuỗi CocoFood (Hải Dương)…

Gian hàng trưng bày các sản phẩm OCOP của TP Cần Thơ. Ảnh: ITN 

Một số liên hiệp HTX mới thành lập đã chủ động xây dựng, hoàn thiện dự án kinh doanh để thụ hưởng các chính sách ưu đãi trong các Chương trình mục tiêu Quốc gia. Điển hình, Liên hiệp HTX Khánh Hưng (Nam Định) mới thành lập, được UBND huyện Vụ Bản giao đất xây dựng Trung tâm trưng bày giới thiệu sản phẩm tại trung tâm huyện đã tạo điều kiện cho liên hiệp HTX xây dựng kết nối chuỗi sản xuất, tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp chủ lực tại địa phương đã có hiệu quả thiết thực, sản phẩm được người tiêu dùng tin tưởng sử dụng, được các cấp, các ngành, khách hàng ghi nhận.

Theo số liệu thống kê 63,2% HTX nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản thích ứng, tích cực trong nâng cao năng lực, đầu tư kinh phí, nâng cao khả năng cạnh tranh thông qua đổi mới hệ thống quản trị gắn với ứng dụng công nghệ thông tin, áp dụng các phần mềm quản lý (kế toán, quản lý sản xuất của các thành viên); chuyển đổi số trong quản lý tổ chức sản xuất từ đầu vào tới sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; áp dụng nông nghiệp thông minh, công nghệ cao (tưới nhỏ giọt, lò sấy trống, chế biến cà phê ướt,...), sản xuất sản phẩm đạt tiêu chuẩn, chất lượng, có thương hiệu, xuất xứ sản phẩm (OCOP, hữu cơ, GlobalGap,VietGAP); sản xuất theo chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị sản phẩm chủ lực vùng, miền, địa phương nhằm thích ứng xu hướng thị trường.

Tại một số tỉnh, thành phố, tỷ lệ các HTX được cấp mã số vùng trồng có xu hướng tăng lên, tạo ra cơ hội xuất khẩu cho HTX, giúp thành viên yên tâm sản xuất vì có đầu ra và giá cả ổn định. Các HTX đã tham gia đóng góp lớn cho chương trình OCOP và hàng hóa chủ lực của địa phương. Điển hình, tỉnh Đồng Nai có 197 chuỗi liên kết và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, trong đó có: 141 chuỗi trồng trọt, 44 chuỗi chăn nuôi, 5 chuỗi thủy sản và 7 chuỗi lâm nghiệp với sự tham gia của 64 HTX, liên kết kết với 101 doanh nghiệp, 35 cơ sở giết mổ, cơ sở sản xuất kinh doanh và hơn 13.594 hộ sản xuất, trang trại. Bắc Giang với chuỗi giá trị sản phẩm như mỳ chũ ăn kiêng, bánh quế ông Phú, bún khô Đa Mai, rượu Vân Hương, bánh đa Kế, chè xanh Bản Ven, trà cà gai leo, trà hoa vàng...

Thống kê có 1.203 mô hình hiệu quả trong trồng cây dược liệu, mô hình du lịch sinh thái cộng đồng, mô hình gia trại, trang trại nấm, mô hình chăn nuôi gia súc, gia cầm tập trung xa khu dân cư, mô hình cánh đồng mẫu lớn gắn với sản xuất hàng hóa chất lượng cao. Thu nhập bình quân nhiều HTX nông nghiệp trong cả nước tăng, đạt 350 - 450 triệu đồng/ha. Điển hình như HTX rau quả Tân Minh Đức, HTX Âu Việt Farm, HTX liên kết chuỗi nông sản CocoFood (Hải Dương), HTX chăn nuôi Thỏ Việt Nhật, HTX Quang Tiến (huyện Thuận Thành, Bắc Ninh), HTX Tả Phìn Xanh (Lào Cai)…

Khoảng 60% HTX nông nghiệp hoạt động hiệu quả; 60,4% HTX nông nghiệp liên kết chặt chẽ hơn với các HTX thương mại, HTX giao thông vận tải, HTX du lịch trong tiêu thụ sản phẩm thông qua phương thức thương mại điện tử (Facebook, Zalo, fanpage, group, Shopee, Sendo, Tiki, Voso, Postmart); tham gia các trang bán hàng điện tử của hệ thống Liên minh HTX Việt Nam, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn; kết nối tiêu thụ sản phẩm cho Quốc hội, trường học, nhà hàng, các cửa hàng bán lẻ, tiêu thụ sản phẩm trực tiếp, hội chợ xúc tiến thương mại; giúp ổn định doanh thu và tăng thu nhập đối với thành viên HTX.

Theo daibieunhandan.vn