Sáng 7/12, Hội thảo khoa học quốc tế trực tuyến “Bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát xẩm trong xã hội đương đại” đã diễn ra tại thành phố Ninh Bình và kết nối với điểm cầu trường Đại học Temple, Hoa Kỳ. 

Hội thảo do UBND tỉnh Ninh Bình phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, và Trường Đại học Temple Hoa Kỳ tổ chức, đã nhận được rất nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và các nghệ nhân Việt Nam và quốc tế.

Dự tại điểm cầu Ninh Bình có đồng chí Tống Quang Thìn, UVBTV Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh, Trưởng ban Tổ chức; ông Nông Quốc Thành, Phó cục trưởng Cục Di sản Văn hóa – Bộ Văn hóa Thể thao và du lịch; PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Phó Viện trưởng phụ trách Viện văn hóa nghệ thuật quốc gia, Phó trưởng Ban Tổ chức. Cùng dự có lãnh đạo các Viện nghiên cứu, các Hội và trường đại học chuyên ngành văn hóa, nghệ thuật trong nước và quốc tế.

Quang cảnh Hội thảo Hội thảo quốc tế “Bảo tồn và phát huy nghệ thuật Hát Xẩm trong xã hội đương đại” là diễn đàn học thuật để các chuyên gia Việt Nam và quốc tế, các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, các nghệ nhân trình bày, thảo luận về những vấn đề lý luận và thực tiễn toàn diện, sâu sắc hơn về nghệ thuật hát Xẩm, từ đó tiếp tục tìm kiếm các giải pháp khoa học nhằm bảo tồn, phát triển, phát huy hiệu quả loại hình nghệ thuật này trong đời sống đương đại.

Đây là một thể loại âm nhạc, một lối diễn xướng dân gian độc đáo trong kho tàng âm nhạc cổ truyền của dân tộc, với lối kể sâu sắc, khéo léo và hấp dẫn. Nghệ thuật hát Xẩm đã có thời gian phát triển rộng ở vùng nông thôn châu thổ sông Hồng với nhiều phong cách khác nhau, mang đậm dấu ấn riêng của các vùng văn hóa.

Tại Ninh Bình, với bề dày lịch sử văn hóa ngàn năm, nơi có gần 2.000 di sản văn hóa vật thể, cùng gần 500 di sản văn hóa phi vật thể phản ánh tương đối toàn diện đời sống vật chất và tinh thần của người Ninh Bình nói riêng, Việt Nam nói chung từ xưa đến nay. Riêng với nghệ thuật hát xẩm thì Ninh Bình - quê hương của cố nghệ nhân xẩm Hà Thị Cầu, hiện đang lưu giữ khoảng 20 làn điệu, trong đó có 8 làn điệu chính, biểu hiện các cung bậc, cảm xúc của con người, các sắc thái vui, buồn của đời sống xã hội. Tỉnh Ninh Bình đã xây dựng Đề án “Khôi phục, bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Xẩm trên địa bàn tỉnh, giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2022”. Đề án có lộ trình thực hiện khoa học, quy mô, bài bản, phù hợp với thực tiễn và huy động được mọi nguồn lực xã hội tham gia thực hiện.

Tại hội thảo, 7 bài trình bày, với gần 20 ý kiến thảo luận sôi nổi, tập trung vào 6 chủ đề trọng tâm, như nguồn gốc ra đời, quá trình hình thành và phát triển; Những đặc trưng và giá trị của nghệ thuật hát xẩm; Sự tiếp nhận ảnh hưởng của các thể loại âm nhạc dân gian khác vào hát Xẩm và ngược lại; Những nghiên cứu, ứng dụng hát xẩm trong giai đoạn hiện nay; Phân tích hiện trạng và nguyên nhân dẫn đến mai một nghệ thuật hát xẩm trong đời sống đương đại; Giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật hát xẩm.

Các thảo luận cũng đưa ra nhận diện về những khó khăn, thách thức mà loại hình nghệ thuật này đang phải đối mặt, như: môi trường diễn xướng dân gian truyền thống đang dần bị thu hẹp, đội ngũ nghệ nhân ngày càng thưa vắng, thị hiếu của công chúng thay đổi…

Các đại biểu chia sẻ nhiều giải pháp mang tính thiết thực, tiêu biểu như: củng cố đội ngũ nghệ nhân, nghệ sỹ hát xẩm; đa dạng hóa hình thức truyền dạy, thành lập kho lưu trữ tập trung và số hóa các bài hát xẩm cổ, gắn kết hát xẩm với phát triển du lịch...

Đây sẽ là cơ sở khoa học quan trọng, gợi mở các giải pháp cụ thể để các địa phương khơi dậy mạnh mẽ hơn nữa phong trào hát xẩm trong đời sống cộng đồng, gắn kết với phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Đặc biệt là đưa hát xẩm vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, theo đúng tinh thần công ước năm 2003 của Unesco./.

Thùy Vân (nbtv.vn)