Quang cảnh hội thảoCùng dự có đồng chí Bùi Mai Hoa, UVBTV, Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy; GS, TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, đại diện trường Đại học Quốc gia Hà Nội, Hội Khảo cổ học Việt Nam, Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, Viện Khảo cổ Học, Bảo tàng lịch sử Quốc gia, Hội đồng hương tỉnh Ninh Bình tại Hà Nội, lãnh đạo các sở, ban, ngành của tỉnh, huyện Yên Mô, Nho Quan và các nhà khoa học, nghiên cứu, chuyên gia đến từ Bộ Văn hóa, thể thao và Du lịch, Viện nghiên cứu, trường đại học trong cả nước. 

Tại Hội thảo các đại biểu một lẫn nữa khẳng định: Ninh Bình là một vùng đất cổ xưa trên lãnh thổ Việt Nam. Từ thời tiền sử, con người đã lựa chọn các hang động thuộc sơn khối đá vôi để cư trú. Trong quá trình sinh sống và thích ứng tự nhiên, cư dân cổ Ninh Bình đã có nhiều sáng tạo vật chất. Đặc biệt trong số đó, họ đã phát minh ra đồ gốm đất nung. Theo các nghiên cứu khảo cổ học hiện biết, đồ gốm Ninh Bình có niên đại khoảng 8.000-9.000 năm cách ngày nay, được đánh giá là một trong những đồ gốm có niên đại thuộc loại sớm nhất trong khu vực và trên thế giới.

Năm 1998, di tích khảo cổ Mán Bạc được phát hiện và liên tục tiến hành khai quật với quy mô lớn vào các năm tiếp theo. Kết quả khai quật cho thấy di tích chứa đựng khối lượng tư liệu đồ sộ về đồ đá, đồ gốm, di tích động, thực vật, đặc biệt là di tích mộ táng thuộc giai đoạn văn hóa cuối Phùng Nguyên, đầu Đồng Đậu, có niên đại gần 4.000 năm cách ngày nay. Những di tích, di vật thu được qua các đợt khai quật góp thêm tư liệu để phác thảo về diện mạo văn hóa vật chất và tinh thần, cũng như cơ bản khám phá đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của cư dân Mán Bạc nói riêng, người Việt cổ nói chung thời kỳ tiền Đông Sơn. Di tích Mán Bạc nằm ở Bồ Bát xưa, thuộc xứ Bạch Liên, nay là thôn Bạch Liên, xã Yên Thành, huyện Yên Mô, nơi còn lưu truyền những truyền khẩu về mối liên hệ về sự hình thành và phát triển của nghề gốm Bát Tràng ( thủ đô Hà Nội).

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung tham luận về Di sản nghề gốm Ninh Bình qua các thời kỳ lịch sử và nghề gốm Ninh Bình: Bảo tồn và phát huy giá trị. Trong đó, nhiều ý kiến đã cung cấp những thông tin tư liệu khai quật mới nhất tại các di tích tiền sử; đồng thời làm sáng tỏ vai trò của một trung tâm gốm đỉnh cao của thời đại kim khí ở miền Bắc Việt Nam. Các đại biểu cũng làm rõ về vật liệu kiến trúc bằng gốm thời Đinh – Tiền Lê nhất là loại gạch in chữ: Đại Việt quốc quân thành chuyên, gợi mở cho một quan điểm mới về niên đại khởi đầu của đất nước, xác minh cho tinh thần độc lập, tự chủ, tự cường rất cao và khả năng sáng tạo mạnh mẽ trong công cuộc xây dựng đất nước của vương triều Đinh – Tiền Lê. Hội thảo cũng tập trung nghiên cứu quá trình hồi phục sản xuất đồ gốm ở làng gốm Bồ Bát, gốm Gia Thủy. Với góc nhìn riêng của mình, các đại biểu đã cùng góp phần xác định giá trị, quan sát thực tiễn và xây dựng mô hình nhằm tham vấn tỉnh Ninh Bình đưa nghề gốm cổ dần bước vào quỹ đạo phát triển kinh tế, văn hóa hiện nay.

Đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Tống Quang Thìn phát biểu tại hội thảoPhát biểu tại hội thảo, đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Tống Quang Thìn nhấn mạnh: Ninh Bình là vùng đất linh thiêng, đầy huyền tích, huyền sử, có bề dày lịch sử nghìn năm, kết tinh thành văn hóa đặc trưng của quê hương Cố đô, tạo nên những con người có tính cách hiền hòa, thanh lịch, thân thiện, đam mê nghiên cứu và sáng tạo không ngừng. Đây là nền tảng, nguồn sức mạnh nội sinh quan trọng để tạo nên những bước phát triển kinh tế xã hội mạnh mẽ của tỉnh trong thời gian qua. Ninh Bình cũng luôn quan tâm, dành nhiều nguồn lực chăm lo cho văn hóa, đặc biệt là công tác khảo cổ học để làm rõ hơn vị thế và dấu ấn của kinh đô Hoa Lư trong tiến trình lịch sử của dân tộc. Đồng thời làm tốt công tác trùng tu, tôn tạo khu di tích lịch sử cố đô Hoa Lư xứng tầm với vai trò kinh đô của nhà nước trung ương phong kiến đầu tiên mở nền chính thống cho quốc gia, dân tộc.

Ghi nhận những ý kiến tâm huyết, chuyên sâu của các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học, ban liên lạc đồng hương Ninh Bình tại Hà Nội, đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh khẳng định: Những ý kiến tại hội thảo là cơ sở quan trọng để tỉnh xây dựng, hoạch định các chính sách phát triển nghề gốm, khai thác tiềm năng sẵn có của địa phương. 

Hội thảo này chính là điểm nhấn để thực hiện hiệu quả đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống tốt đẹp của con người, vùng đất Cố đô Hoa Lư” giai đoạn 2021 - 2030, phù hợp với quy hoạch tỉnh Ninh Bình giai đoạn giai đoạn 2021- 2030, tầm nhìn đến 2050. Thời gian tới tỉnh, giao Sở Văn hóa và thể thao tham mưu xây dựng khu khảo cổ học Mán Bạc, đền thờ tổ nghề gốm tại xã Yên Thành, huyện Yên Mô, trở thành điểm đến du lịch; Tiếp tục có chính sách quan tâm phát triển nghề gốm Bồ Bát, tạo ra sản phẩm du lịch mang đặc trưng văn hóa của Ninh Bình; hướng tới xây dựng bảo tàng gốm Bồ Bát, tạo thành quần thể văn hóa di sản vừa bảo tồn nghề gốm cổ vừa phục vụ phát triển du lịch bền vững, gia tăng giá trị cho nghề truyền thống, tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương.

Hội thảo “Nghề gốm cổ Ninh Bình - Truyền thống và hiện đại” thành công là sự khởi đầu cho một loại hình di sản mới tham dự vào miền di sản Ninh Bình giàu có và tươi đẹp trong tương lai.

Linh Nhâm (THNB)